Nghiên cứu của Prof. Gamal Sobhy (2024) về tình trạng lác trong (esotropia) sau phẫu thuật LASIK ở bệnh nhân viễn thị điều tiết hoàn toàn (fully accommodative adult) cho thấy những thách thức lâm sàng đáng kể. Bệnh nhân viễn thị thường được kỳ vọng phẫu thuật khúc xạ sẽ loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào kính, tuy nhiên, kết quả thực tế cho thấy nguy cơ xuất hiện hoặc tồn tại lác trong sau can thiệp là một vấn đề cần được tư vấn kỹ lưỡng.
Cơ chế và thách thức lâm sàng
Bản chất của viễn thị điều tiết là sự chuyển dịch của trục nhãn cầu vào trong khi mắt cố gắng điều tiết để bù trừ độ khúc xạ. Khi bệnh nhân đeo kính, tình trạng lác được kiểm soát hoàn toàn (fully corrected). Tuy nhiên, sau phẫu thuật LASIK, sự thay đổi về công suất khúc xạ không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn nhu cầu điều tiết hoặc thay đổi cơ chế lác tiềm tàng. Tác giả nhấn mạnh rằng việc phẫu thuật cho những bệnh nhân này không đảm bảo kết quả thẩm mỹ và chức năng như mong đợi, đặc biệt khi bệnh nhân vẫn còn tình trạng lác sau khi đã phẫu thuật khúc xạ. Việc đo lường độ lác (strabismus) phải được thực hiện khi bệnh nhân đang đeo kính để đánh giá chính xác phần độ lác còn lại (residual deviation) cần can thiệp phẫu thuật lác bổ sung.
Tổng quan dữ liệu lịch sử và nghiên cứu
Các nghiên cứu từ năm 1997 đến 2014 cho thấy kết quả không đồng nhất. Một nghiên cứu năm 2002 trên 23 bệnh nhân thực hiện LASIK tại Hà Lan và Nga cho thấy 9/23 bệnh nhân vẫn cần phẫu thuật lác sau đó. Một nghiên cứu khác năm 2009 trên 20 bệnh nhân trưởng thành cho thấy 10/20 bệnh nhân (50%) cần phẫu thuật lác bổ sung sau LASIK. Đến năm 2014, một nghiên cứu trên 22 bệnh nhân viễn thị nhẹ cho thấy 95% cải thiện, nhưng vẫn có 5 bệnh nhân cần can thiệp thêm. Tác giả cảnh báo rằng không nên hứa hẹn quá mức với bệnh nhân về việc bỏ kính hoàn toàn mà không còn lác.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nghiên cứu năm 2002 | 23 bệnh nhân, 9 bệnh nhân cần phẫu thuật lác |
| Nghiên cứu năm 2009 | 20 bệnh nhân, 10 bệnh nhân cần phẫu thuật lác |
| Nghiên cứu năm 2014 | 22 bệnh nhân, 5 bệnh nhân cần phẫu thuật lác |
| Tỷ lệ thành công | Tài liệu không nêu con số cụ thể |
Bình luận: Đây là một bài giảng lâm sàng dựa trên kinh nghiệm cá nhân và tổng quan các nghiên cứu nhỏ lẻ. Hạn chế lớn nhất là thiếu dữ liệu dài hạn và cỡ mẫu nhỏ. Suy luận của tác giả về việc LASIK có thể gây ra hoặc làm bộc lộ lác trong sau phẫu thuật là một cảnh báo quan trọng cho các bác sĩ khúc xạ. Cần lưu ý rằng việc đánh giá bệnh nhân viễn thị điều tiết (fully accommodative) đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ khúc xạ và bác sĩ lác để tránh những kỳ vọng sai lệch từ phía bệnh nhân.
- Luôn đánh giá độ lác khi bệnh nhân đang đeo kính chỉnh viễn thị tối ưu.
- Tư vấn rõ ràng cho bệnh nhân về khả năng vẫn cần phẫu thuật lác sau LASIK.
- Không hứa hẹn loại bỏ hoàn toàn kính và lác trong mọi trường hợp viễn thị.
- Theo dõi sát sao các trường hợp viễn thị điều tiết trước khi chỉ định phẫu thuật khúc xạ.
- Cân nhắc phẫu thuật lác là một phần của kế hoạch điều trị toàn diện nếu cần thiết.
Tài liệu tham khảo:
Prof. Gamal Sobhy, 2024, Post Lasik esotropia in fully accomodative adult, Strabismus from A to Z, Video ID: u_j6NYd4owg.