Liệu pháp Anti-VEGF và Anti-Angiogenic trong nhãn khoa: Tổng quan lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Bài giảng iFocus Online số 637 năm 2026 về chủ đề Anti-VEGF và liệu pháp chống tạo mạch (anti-angiogenic therapy) đã cung cấp cái nhìn toàn diện về cơ chế sinh học, các thử nghiệm lâm sàng then chốt và ứng dụng thực tế trong quản lý bệnh lý võng mạc. Các thuốc anti-VEGF đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sự tăng sinh mạch máu và rò rỉ dịch, thay đổi hoàn toàn tiên lượng thị lực so với các phương pháp cũ như laser trong nghiên cứu ETDRS.

Cơ chế sinh học và phân tử

Sự hình thành tân mạch và rò rỉ dịch được điều khiển bởi protein VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor). Trong điều kiện thiếu oxy (hypoxia), yếu tố HIF-1 alpha không bị phân hủy, di chuyển vào nhân tế bào và kích hoạt gen sản xuất VEGF. VEGF-165 là đồng phân gây bệnh chính, tác động lên thụ thể 2 (KDR) trên tế bào nội mô, gây tăng sinh, di cư và tăng tính thấm thành mạch. Các thuốc anti-VEGF hiện nay chủ yếu ức chế bước cuối cùng này. Ngoài ra, Angiopoietin-1 gắn với thụ thể Tie-2 giúp ổn định mạch máu, trong khi sự mất cân bằng này trong bệnh lý võng mạc tiểu đường dẫn đến tình trạng mạch máu dễ tổn thương.

Các thử nghiệm lâm sàng và bằng chứng

Nhiều thử nghiệm lớn đã định hình thực hành lâm sàng. Nghiên cứu MARINA và ANCHOR cho thấy hiệu quả của ranibizumab trong AMD tân mạch. Nghiên cứu CATT so sánh bevacizumab và ranibizumab, cho thấy kết quả tương đương. Protocol T của DRCR.net so sánh các thuốc trong điều trị phù hoàng điểm do tiểu đường, cho thấy hiệu quả vượt trội của aflibercept ở nhóm thị lực cơ bản kém (20/50 hoặc tệ hơn). Protocol S đánh giá laser pan-retinal so với ranibizumab trong bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh, cho thấy kết quả thị lực tương đương sau 5 năm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu CATTtài liệu không nêu
Hiệu quả MARINA (thị lực)~7 chữ cái sau 1 năm
Hiệu quả ANCHOR (thị lực)~11 chữ cái sau 1 năm
Hiệu quả CATT (ranibizumab)8.5 chữ cái sau 1 năm
Hiệu quả CATT (bevacizumab)8 chữ cái sau 1 năm
Tỷ lệ tái phát ROP (bevacizumab)6%
Tỷ lệ tái phát ROP (laser)42%
Tỷ lệ viêm nội nhãn (brolucizumab)4.6%
Bình luận: Thông tin theo iFocus Online, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên đáp ứng lâm sàng thay vì chỉ dựa vào hình ảnh OCT. Hạn chế của các nghiên cứu thực tế (real-world data) thường là tỷ lệ bỏ trị cao do vấn đề kinh tế, dẫn đến kết quả kém hơn so với các thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát.

Thực hành lâm sàng và quản lý

Trong thực hành, việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào tình trạng kinh tế của bệnh nhân và đặc điểm bệnh lý. Phác đồ Treat-and-Extend (T&E) được ưu tiên để tối ưu hóa số lần tiêm và duy trì thị lực. Đối với bệnh võng mạc tiểu đường, việc kết hợp laser khu trú (focal laser) có thể giúp giảm số lần tiêm cần thiết. Cần lưu ý các biến chứng như viêm nội nhãn vô khuẩn, đặc biệt với các thuốc có cấu trúc phân tử nhỏ hoặc vấn đề về độ tinh khiết của lô sản xuất. Việc theo dõi sát sao và báo cáo phản ứng có hại là bắt buộc.

  • Ưu tiên cá thể hóa phác đồ điều trị dựa trên đáp ứng lâm sàng và khả năng chi trả của bệnh nhân.
  • Kết hợp laser khu trú trong điều trị phù hoàng điểm tiểu đường để giảm gánh nặng tiêm nội nhãn.
  • Theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu viêm nội nhãn sau tiêm, đặc biệt khi sử dụng các thuốc mới hoặc biosimilar.
  • Không nên chỉ điều trị dựa trên con số trên OCT mà cần đánh giá toàn diện thị lực và tình trạng bệnh nhân.
  • Giáo dục bệnh nhân về tầm quan trọng của việc kiểm soát bệnh lý hệ thống (tiểu đường) song song với điều trị tại mắt.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Obuli Ramachandran, 2026, Anti-VEGF and Anti-Angiogenic Therapy, iFocus Online, Video ID: 1ry5YY2PvxE.

Xem thêm