Lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo dựa trên độ phi cầu của giác mạc và IOL

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC 2026, bài giảng GP113 đã trình bày chiến lược tối ưu hóa chất lượng thị giác thông qua việc lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo (IOL) dựa trên sự tương quan giữa độ phi cầu (asphericity) của giác mạc và IOL. Chất lượng thị giác phụ thuộc vào tổng lượng quang sai cầu (spherical aberration) trong mắt, vốn là tổng của quang sai giác mạc và quang sai nội nhãn.

Cơ chế quang sai trong mắt

Quang sai cầu và hôn mê (coma) là những quang sai bậc cao (higher order aberrations) có ý nghĩa lâm sàng quan trọng, chiếm khoảng 10-20% tổng quang sai của mắt. Trong khi đó, các quang sai bậc thấp như mất tiêu điểm (defocus) và loạn thị (astigmatism) chiếm 80-90%. IOL hiện nay chủ yếu điều chỉnh quang sai bậc thấp, tuy nhiên nhiều loại IOL đa tiêu cự mở rộng (EDOF IOL) đã bắt đầu can thiệp vào quang sai cầu để cải thiện độ sâu trường ảnh. Ở mắt người trẻ, giác mạc thường có quang sai cầu dương (+0,27 đến +0,3 micron) và thủy tinh thể tự nhiên có quang sai cầu âm (-0,20 micron), tạo ra tổng quang sai cầu khoảng -0,10 micron, góp phần tạo nên độ sâu trường ảnh sinh lý. Khi lão hóa, thủy tinh thể bị xơ cứng, quang sai cầu âm chuyển dần sang dương, làm giảm chất lượng hình ảnh.

Chiến lược lựa chọn IOL theo quang sai

Việc lựa chọn IOL cần dựa trên phân tích quang sai giác mạc và tổng thể. Nghiên cứu của Cox et al. (2000) chỉ ra rằng với đồng tử 6 mm, chất lượng hình ảnh tối ưu đạt được khi tổng quang sai cầu của mắt nằm trong khoảng -0,1 đến 0 micron. Đối với bệnh nhân có quang sai giác mạc dương cao (từ +0,32 micron trở lên), có thể cân nhắc lựa chọn mức độ defocus khoảng -0,25 D để cải thiện chất lượng thị giác. Các IOL phi cầu trung tính (aspheric neutral) có ưu điểm chịu đựng tốt tình trạng lệch tâm (decentration), trong khi các IOL có quang sai cầu âm được chỉ định để bù trừ cho quang sai cầu dương của giác mạc lão hóa.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Quang sai cầu giác mạc người trẻ+0,27 đến +0,3 micron
Quang sai cầu thủy tinh thể tự nhiên-0,20 micron
Tổng quang sai cầu mắt trẻ-0,10 micron
Quang sai bậc cao (coma, cầu)10-20% tổng quang sai
Quang sai bậc thấp (defocus, loạn thị)80-90% tổng quang sai
Mục tiêu quang sai cầu cho chất lượng tối ưu-0,1 đến 0 micron (đồng tử 6 mm)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các thiết bị như iTrace để đo đạc quang sai nội nhãn và giác mạc trước phẫu thuật. Hạn chế của phương pháp này là sự thay đổi quang sai theo kích thước đồng tử và độ lệch tâm của IOL trong túi bao. Việc cá thể hóa IOL dựa trên quang sai là xu hướng quan trọng nhưng đòi hỏi kỹ năng đo đạc và phân tích dữ liệu chính xác từ phẫu thuật viên.

Thực hành lâm sàng

  • Sử dụng máy đo quang sai (topographic machine) để đánh giá quang sai giác mạc và nội nhãn trước khi chọn IOL.
  • Cân nhắc IOL có quang sai cầu âm cho mắt có quang sai giác mạc dương cao để cải thiện độ tương phản.
  • Sử dụng IOL phi cầu trung tính cho các trường hợp có nguy cơ lệch tâm hoặc tilt cao.
  • Đánh giá góc alpha (angle alpha) trước khi quyết định sử dụng IOL đa tiêu cự hoặc EDOF.
  • Cá thể hóa mức độ defocus dựa trên quang sai cầu đo được của từng bệnh nhân cụ thể.

Tài liệu tham khảo:

North Zone Ophthalmological Society, 2026, AIOC2026 GP113 Realizing full potential of Ashpheic IOLs based on Asphericity of Cornea and IOL Dr, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: gTiC9w4Y-Jk.

Xem thêm