Mô phỏng trong đào tạo phẫu thuật nhãn khoa: Hiện tại và Tương lai

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC2026, bài giảng GP117 của Dr. Akshay Nair đã trình bày tổng quan về vai trò của các hệ thống mô phỏng trong đào tạo phẫu thuật nhãn khoa, nhấn mạnh vào việc cải thiện an toàn người bệnh thông qua thực hành kỹ năng có kiểm soát. Các hệ thống mô phỏng hiện nay không chỉ giới hạn ở phẫu thuật mà còn bao gồm các kỹ năng chẩn đoán như soi đáy mắt gián tiếp (indirect ophthalmoscopy), soi đáy mắt trực tiếp (direct ophthalmoscopy), soi góc tiền phòng (gonioscopy) và khám đèn khe (slit lamp examination).

Phân loại các hệ thống mô phỏng

Các hệ thống mô phỏng được phân loại dựa trên kỹ năng cần đào tạo. Ngoài các mô hình phẫu thuật đục thủy tinh thể và phẫu thuật dịch kính võng mạc (vitreoretinal surgery), các mô hình chẩn đoán như IC indirect ophthalmoscopy hỗ trợ học viên làm quen với hình ảnh đảo ngược của võng mạc. Đối với laser, các hệ thống như Stimuli cung cấp vỏ trong với võng mạc in 3D, cho phép điều chỉnh kích thước đồng tử và thực hiện các tình huống khó. Các loại mô hình bao gồm mô hình động vật, xác người, vật thể vô tri và các hệ thống thực tế ảo (virtual reality-based). Sự phân biệt giữa wet lab và dry lab dựa trên việc sử dụng các vật liệu có nguy cơ gây tràn đổ (wet hazard).

Mô hình thực hành phẫu thuật

Các mô hình wet lab sử dụng mắt người, mắt thỏ, mắt dê hoặc mắt lợn. Một kỹ thuật được đề cập là sử dụng thủy tinh thể từ mắt người đã qua xử lý (microwave) để làm cứng, sau đó đưa vào mắt dê để thực hành phẫu thuật phacoemulsification. Các bộ kit như Kitaro cung cấp tiền phòng nhân tạo để thực hành tiêm chất nhầy (viscoelastic) và xé bao (capsulorhexis). Tuy nhiên, chi phí cho mỗi mắt mô hình có thể lên tới 80 USD, gây khó khăn tại một số quốc gia. Các giải pháp thay thế chi phí thấp bao gồm sử dụng cà chua để mô phỏng phẫu thuật dịch kính hoặc lá nhôm để mô phỏng hướng và dòng chảy của bao trong quá trình xé bao.

Đánh giá kỹ năng và an toàn người bệnh

Việc đánh giá kỹ năng bao gồm cả kỹ năng nhận thức và kỹ năng kỹ thuật. Hệ thống Sim Oscar cho phép đánh giá kỹ năng của phẫu thuật viên trên nhiều loại mô hình khác nhau, không phụ thuộc vào một thiết bị cụ thể. Các chỉ số như đóng vết mổ đã được tích hợp vào Sim Oscar. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc đào tạo trên mô phỏng giúp học viên đạt được mức độ năng lực nhất định trước khi thực hiện trên người bệnh thật, từ đó giảm thiểu tổn thương ngoài ý muốn. Các hệ thống như IC simulator yêu cầu học viên đạt điểm 100 mới được chuyển sang bước tiếp theo. Hệ thống HelpMeSee cung cấp phản hồi về lực tác động, ví dụ như cảnh báo tổn thương dây chằng treo thủy tinh thể (zonular damage) lên tới 40% khi sử dụng lực quá mức.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Chi phí mỗi mắt mô hình Kitaro80 USD trở lên
Tổn thương dây chằng treo thủy tinh thểlên tới 40% (khi dùng lực quá mức)
Điểm yêu cầu để chuyển bước (IC simulator)100 điểm
Thiết kế nghiên cứu tại Ấn Độthử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (randomized controlled trial)
Đối tác nghiên cứuLV Prasad, Shankar Netralaya, Mahatma Eye Hospital
Đánh giá sau đào tạo20 ca phẫu thuật đầu tiên, đánh giá bởi quan sát viên mù
Bình luận: Thông tin theo Dr. Akshay Nair, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh vào tính ứng dụng của mô phỏng trong việc giảm thiểu sai sót y khoa. Hạn chế của các mô hình giá rẻ như cà chua hay lá nhôm là độ chân thực thấp so với mô hình chuyên dụng, tuy nhiên chúng đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện trí nhớ cơ (muscle memory) ở các môi trường nguồn lực hạn chế.
  • Tận dụng các hệ thống mô phỏng để rèn luyện kỹ năng trước khi thực hiện trên bệnh nhân thật nhằm đảm bảo an toàn.
  • Sử dụng các hệ thống có phản hồi xúc giác (haptic feedback) để làm quen với cảm giác thực tế khi thao tác trên mắt.
  • Áp dụng các thang điểm đánh giá năng lực (như Sim Oscar) để xác định thời điểm học viên sẵn sàng thực hiện phẫu thuật trên người bệnh.
  • Tận dụng các mô hình chi phí thấp (cà chua, lá nhôm) để thực hành các bước cơ bản khi không có điều kiện tiếp cận mô hình cao cấp.
  • Tập trung vào việc sửa lỗi và lặp lại các thao tác sai trên mô phỏng để hình thành kỹ năng đúng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Akshay Nair, 2026, Simulators for Surgical Priming The Present Future, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: N2REipnnS2c.

Xem thêm