Nguyên lý quang học và quản lý cận thị lâm sàng cho bác sĩ nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
25.10.26
Last Updated

Bài giảng iFocus Online năm 2026 về chủ đề quang học và chỉnh thị cận thị cung cấp cái nhìn thực tiễn cho các bác sĩ nhãn khoa trong việc quản lý bệnh nhân cận thị. Cận thị xảy ra khi hệ thống quang học quá mạnh so với chiều dài trục nhãn cầu, khiến hình ảnh hội tụ trước võng mạc, đòi hỏi thấu kính phân kỳ (diverging lens) để điều chỉnh.

Phân loại cận thị

Cận thị được phân loại dựa trên nguyên nhân và đặc điểm lâm sàng. Axial myopia (cận thị trục) là dạng phổ biến nhất, do chiều dài trục nhãn cầu quá dài. Curvatural myopia (cận thị khúc xạ) xảy ra khi độ cong của giác mạc hoặc thủy tinh thể quá lớn, thường ổn định trừ khi có bệnh lý như keratoconus. Index myopia (cận thị chỉ số) liên quan đến sự thay đổi chiết suất thủy tinh thể do đục hoặc xơ cứng nhân. Về mức độ, cận thị nặng (high myopia) thường được định nghĩa là trên 6 diopters, dù một số tài liệu lấy mốc trên 5 diopters.

Cơ chế bệnh sinh và kiểm soát cận thị

Sự phát triển cận thị là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời, bao gồm giảm tiếp xúc ánh sáng ngoài trời (giảm dopamine võng mạc), độ trễ điều tiết (accommodation lag) khi làm việc gần, và hyperopic defocus ở ngoại vi võng mạc. Các tín hiệu này thúc đẩy sự kéo dài trục nhãn cầu. Việc quản lý hiện nay không chỉ dừng lại ở chỉnh kính mà là kiểm soát sự tiến triển thông qua các phương pháp như kính gọng đặc biệt (kính đa tiêu, kính kiểm soát cận thị), kính tiếp xúc (ortho-k, kính tiếp xúc đa tiêu) và dược lý học.

Nguyên tắc chỉnh kính và các lưu ý lâm sàng

Nguyên tắc vàng là cung cấp độ cận tối thiểu cho thị lực tối đa, tránh quá chỉnh (overcorrection) vì sẽ gây mỏi điều tiết và thúc đẩy tiến triển cận thị. Đối với cận thị nặng, cần chú ý đến khoảng cách đỉnh (vertex distance) khi đo khúc xạ và khi lắp kính để tránh sai số. Kính gọng cho cận thị nặng nên chọn chiết suất cao (high refractive index) và gọng nhỏ để giảm thiểu hiện tượng méo hình (barrel distortion) và quang sai.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Định nghĩa cận thị nặngTrên 6 diopters (một số định nghĩa trên 5 diopters)
Hiệu quả kiểm soát cận thị (Ortho-k/Kính tiếp xúc)50-60%
Liều Atropine khởi đầu0.01%
Độ trễ điều tiết (ngưỡng nghi ngờ)0.5 diopters (khoảng cách 10cm)
Bình luận: Thông tin theo iFocus Online, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị và kết hợp đa phương thức (quang học + dược lý + thay đổi lối sống) là xu hướng tất yếu. Cần lưu ý rằng việc sử dụng kính tiếp xúc đòi hỏi tuân thủ vệ sinh nghiêm ngặt để tránh biến chứng nhiễm trùng.
  • Luôn kiểm tra khoảng cách đỉnh khi đo khúc xạ cho bệnh nhân cận thị nặng.
  • Ưu tiên sử dụng kính gọng chiết suất cao cho bệnh nhân cận thị nặng để giảm quang sai.
  • Khuyên bệnh nhân dành ít nhất 2 giờ mỗi ngày ngoài trời để tăng cường giải phóng dopamine.
  • Sử dụng Atropine 0.01% như liệu pháp đầu tay cho cận thị tiến triển.
  • Đánh giá hệ thống thị giác hai mắt và độ trễ điều tiết ở mọi bệnh nhân cận thị trẻ tuổi.

Tài liệu tham khảo:

Vikas Veerwal, 2026, Applied Optics 1. Optical Correction of Myopia, iFocus Online, Video ID: zgqldD23ohk.

Xem thêm