Bài giảng của Ts Mai Quốc Tùng (2026) về chụp mạch huỳnh quang đáy mắt (Fluorescein Angiography - FA) cung cấp cái nhìn tổng quan về cơ chế giải phẫu, nguyên lý kỹ thuật và các chỉ định lâm sàng quan trọng. Phương pháp này sử dụng thuốc nhuộm fluorescein để phân tích hệ mạch máu võng mạc và hắc mạc, hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý đáy mắt phức tạp.
Giải phẫu hệ mạch máu và hàng rào máu võng mạc
Hệ mạch máu võng mạc bao gồm mạng mạch nông tương ứng với lớp tế bào hạch và mạng mạch sâu. Dưới võng mạc là màng bồ đào với hệ thống mao mạch và các mạch máu lớn của hắc mạc. Hàng rào máu võng mạc trong được tạo thành bởi các tế bào nội mô mạch máu liên kết chặt chẽ, ngăn cản sự thoát dịch của hồng cầu và huyết tương. Hàng rào máu võng mạc ngoài là lớp biểu mô sắc tố (RPE), có chức năng chuyển hóa Vitamin A và thực bào các đĩa tế bào cảm quang. Trong chụp FA, thuốc nhuộm không thấm qua các hàng rào này ở trạng thái bình thường, cho phép quan sát hình thái mạch máu.
Nguyên lý chụp mạch huỳnh quang
Thuốc nhuộm fluorescein có trọng lượng phân tử thấp (376 Da), khi tiêm vào tuần hoàn, 80% gắn với protein và 20% tồn tại tự do. Khi gặp ánh sáng kích thích bước sóng 490 nm (màu xanh da trời), thuốc hấp thụ năng lượng và phát quang ở bước sóng 530 nm (màu vàng xanh lá cây). Máy chụp sử dụng các bộ lọc (filter) để chỉ thu nhận ánh sáng phát quang từ thuốc, từ đó tạo ra hình ảnh mạch máu võng mạc.
Chỉ định và chống chỉ định
Chỉ định chụp FA bao gồm các bệnh lý mạch máu võng mạc (viêm động mạch, tắc tĩnh mạch trung tâm), bệnh lý hắc mạc (tân mạch hắc mạc - CNV, bệnh lý polyp mạch hắc mạc), viêm màng bồ đào và các khối u võng mạc/hắc mạc. Chống chỉ định tuyệt đối là tiền sử dị ứng với thuốc. Phụ nữ có thai không phải là chống chỉ định tuyệt đối theo y văn, nhưng trên thực tế lâm sàng, tác giả khuyến cáo không chụp để tránh các biến cố phức tạp. Bệnh nhân suy thận, tăng huyết áp độ 2-3 hoặc bệnh tim mạch cần được hội chẩn nội khoa trước khi chụp.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ tử vong | 1/100.000 đến 1/220.000 |
| Liều dùng cho trẻ em | 15 mg/kg |
| Phản ứng phụ mức độ vừa | 2% đến 6% |
| Tỷ lệ phản ứng nặng | 0,04% đến 0,59% |
| Thời gian theo dõi phản ứng nhẹ | 50 phút |
Bình luận: Thông tin theo Ts Mai Quốc Tùng, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc khai thác tiền sử dị ứng là bước quan trọng nhất để phòng ngừa sốc phản vệ. Tác giả nhấn mạnh việc chuẩn bị sẵn sàng các phương án cấp cứu và giải thích kỹ cho bệnh nhân trước khi ký cam đoan là yếu tố then chốt trong thực hành an toàn.
Quy trình thực hiện và đọc kết quả
Quy trình chụp yêu cầu bệnh nhân ký giấy cam đoan, kiểm tra đồng tử và chỉ định cụ thể. Kỹ thuật chụp 7 vị trí thường được áp dụng để quan sát toàn diện võng mạc. Trong quá trình chụp, cần tiêm thuốc nhanh và chụp liên tục trong 15 giây đầu để lấy thì sớm. Khi đọc kết quả, cần chú ý đến thời gian xuất hiện huỳnh quang và mức độ tăng/giảm huỳnh quang. Các hiện tượng như "hiệu ứng cửa sổ" (window defect) do teo RPE hoặc giảm huỳnh quang do che lấp (xuất huyết) cần được phân biệt rõ ràng.
- Luôn kiểm tra kỹ tiền sử dị ứng và tình trạng bệnh lý toàn thân (thận, tim mạch) trước khi tiêm thuốc.
- Chuẩn bị sẵn sàng bộ dụng cụ cấp cứu và giải thích rõ cho bệnh nhân về tình trạng nước tiểu đổi màu sau tiêm.
- Đảm bảo tư thế bệnh nhân thoải mái và cố định cằm/trán để tránh sai lệch hình ảnh.
- Thực hiện chụp ảnh màu trước khi chụp mạch để đối chiếu tổn thương.
- Theo dõi sát bệnh nhân trong và sau khi tiêm để phát hiện sớm các phản ứng phụ.
Tài liệu tham khảo:
Ts Mai Quốc Tùng, 2026, Chụp mạch huỳnh quang đáy mắt với FA, Kênh QUANG PHAM, Video ID: gwIhcZzU-k8.