Bài giảng tại Aravind Eye Hospital Pondicherry (2026) về chủ đề chụp ảnh đáy mắt (fundus photography) đã hệ thống hóa các nguyên lý quang học, công nghệ hình ảnh và ứng dụng lâm sàng hiện đại. Chụp ảnh đáy mắt là kỹ thuật hình ảnh không xâm lấn (non-invasive imaging technique) cho phép ghi lại chi tiết võng mạc, hỗ trợ chẩn đoán sớm và quản lý các bệnh lý nhãn khoa.
Nguyên lý quang học và kỹ thuật chụp ảnh
Nguyên lý cơ bản của máy chụp đáy mắt dựa trên sự phản xạ ánh sáng và hình thành ảnh. Hệ thống sử dụng đèn flash tạo chùm sáng hình bánh donut (donut-shaped beam) đi qua phần ngoại vi của đồng tử đã giãn, giúp ngăn chặn phản xạ trực tiếp từ giác mạc và các môi trường trong suốt khác. Ánh sáng phản xạ từ võng mạc quay trở lại qua khẩu độ trung tâm của gương vòng (annular mirror), tách biệt đường chiếu sáng và đường quan sát để cải thiện độ tương phản và giảm lóa. Hình ảnh sau đó đi qua các thấu kính bù trừ độ cận (diopter compensation lenses) để điều chỉnh theo tật khúc xạ của bệnh nhân trước khi hội tụ trên cảm biến.
Chụp ảnh đáy mắt có giãn và không giãn đồng tử
Chụp ảnh có giãn đồng tử (mydriatic fundus photography) giúp tăng cường khả năng quan sát võng mạc, cho phép thăm khám toàn diện nhưng có thể gây khó chịu do đèn flash cường độ cao. Ngược lại, chụp ảnh không giãn đồng tử (non-mydriatic fundus photography) sử dụng ánh sáng hồng ngoại (infrared light) để căn chỉnh và lấy nét, sau đó dùng đèn flash cường độ thấp để chụp, giúp bệnh nhân thoải mái hơn và đặc biệt hữu ích trong các chương trình sàng lọc tại cộng đồng.
Công nghệ hình ảnh góc rộng và siêu rộng
Công nghệ hình ảnh góc rộng (widefield imaging) đã thay đổi thực hành lâm sàng bằng cách cung cấp cái nhìn bao quát hơn so với các phương pháp truyền thống (30-50 độ). Các thiết bị như Eidon (120 độ) và Clarus (133 độ) cho phép ghi lại các tổn thương võng mạc ngoại vi mà phương pháp truyền thống thường bỏ sót. Công nghệ siêu rộng (ultra wide field) hiện nay được định nghĩa là hình ảnh chụp đơn lẻ, lấy trung tâm tại hoàng điểm, cho phép quan sát giải phẫu võng mạc phía trước bóng tĩnh mạch xoáy (vortex vein ampulla) ở cả bốn góc phần tư, với Optos có thể đạt tới 200 độ (khoảng 82% diện tích võng mạc).
So sánh các nền tảng công nghệ
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Góc nhìn truyền thống | 30-50 độ |
| Góc nhìn Widefield | 100-133 độ |
| Góc nhìn Optos | 200 độ |
| Công nghệ Eidon | Confocal scanner, white LED, true RGB |
| Công nghệ Clarus | Broad line imaging, 3 LEDs (R, G, B) |
| Công nghệ SLO | Raster scanned laser, confocal pinhole |
Bình luận: Thông tin theo Aravind Eye Hospital Pondicherry (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự chuyển dịch từ chụp ảnh flash truyền thống sang các hệ thống confocal và broad line imaging để tối ưu hóa độ tương phản và khả năng xuyên thấu qua đục môi trường. Cần lưu ý rằng các hệ thống SLO (Scanning Laser Ophthalmoscopy) dù có độ phân giải cao nhưng tạo ảnh giả màu (pseudo color), khác với true RGB của Eidon.
Ứng dụng lâm sàng và tương lai
Chụp ảnh đáy mắt đóng vai trò quan trọng trong việc ghi nhận hồ sơ bệnh án, theo dõi tiến triển bệnh (như bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm tuổi già - ARMD, bệnh võng mạc tăng huyết áp) và lập kế hoạch phẫu thuật. Trong nhi khoa, RetCam được coi là tiêu chuẩn vàng để sàng lọc bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP). Ngoài ra, trí tuệ nhân tạo (AI) như Aravind ADA đang được triển khai để sàng lọc tự động bệnh võng mạc đái tháo đường (DR) và phù hoàng điểm đái tháo đường (DME) với độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp tối ưu hóa quy trình làm việc tại các trung tâm thị giác.
- Ưu tiên sử dụng hình ảnh góc rộng để phát hiện tổn thương võng mạc ngoại vi.
- Sử dụng công nghệ không giãn đồng tử cho các chương trình sàng lọc cộng đồng.
- Tận dụng các hệ thống chụp ảnh đa phương thức (multimodal imaging) để tăng độ chính xác chẩn đoán.
- Áp dụng AI trong sàng lọc bệnh võng mạc đái tháo đường để giảm tải cho bác sĩ lâm sàng.
Tài liệu tham khảo:
Aravind Eye Hospital Pondicherry, 2026, Fundus Photography - Mydriatic vs non-mydriatic | Widefield & Focused Imaging, AUROTUBE, Video ID: pIHUiSYL_HY.