Nguyên tắc cơ bản trong nhiếp ảnh nhãn khoa: Ứng dụng lâm sàng và chẩn đoán

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC316) về chủ đề hình ảnh nhãn khoa đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nắm vững các kỹ thuật cơ bản để tối ưu hóa chất lượng hình ảnh phục vụ chẩn đoán, lưu trữ và nghiên cứu. Tác giả giới thiệu từ khóa PRISM như một khung hướng dẫn thực hành cho mọi bác sĩ lâm sàng khi thực hiện chụp ảnh mắt.

Khung hướng dẫn PRISM trong nhiếp ảnh nhãn khoa

Từ khóa PRISM bao gồm 5 yếu tố then chốt: Positioning (định vị), Resolution (độ phân giải), Illumination (chiếu sáng), Stability (độ ổn định) và Modality (phương thức). Việc định vị bệnh nhân đúng cách, ví dụ yêu cầu bệnh nhân nhìn thẳng thay vì nhìn lệch, giúp bộc lộ rõ vùng tổn thương cần chụp. Độ phân giải đòi hỏi người chụp phải lấy nét chính xác vào chủ thể quan tâm, như màng đồng tử tồn tại hoặc các cấu trúc vùng rìa. Chiếu sáng cần được điều chỉnh linh hoạt; quá sáng hoặc thiếu sáng đều làm giảm chất lượng hình ảnh, đặc biệt trong các bệnh lý như tắc động mạch võng mạc (CRAO) hoặc hố gai thị (optic disc pit). Độ ổn định của cả bệnh nhân và bác sĩ là yếu tố tiên quyết để tránh các nhiễu ảnh do chuyển động (motion artifacts) hoặc chớp mắt. Cuối cùng, việc lựa chọn phương thức chụp phù hợp (như chụp đáy mắt, autofluorescence, hoặc OCT) giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về bệnh lý.

Ứng dụng đa chuyên khoa và chẩn đoán

Nhiếp ảnh nhãn khoa không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận hình ảnh tại chỗ mà còn là công cụ hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý hệ thống. Tác giả dẫn chứng các ca lâm sàng như bệnh nhân tiền sản giật có bong võng mạc (RD) hai bên, hoặc bệnh nhân mắc bệnh ấu trùng sán thần kinh (neurocysticercosis) được chẩn đoán thông qua sự kết hợp giữa hình ảnh đáy mắt và hình ảnh thần kinh. Việc kết hợp hình ảnh nhãn khoa với các dữ liệu hệ thống (như hình ảnh mô bệnh học, CT, X-quang) tạo nên khái niệm multi-disciplinary imaging (hình ảnh đa chuyên khoa), giúp nâng cao giá trị chẩn đoán và chất lượng các bài báo cáo khoa học.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Từ khóa thực hànhPRISM (Positioning, Resolution, Illumination, Stability, Modality)
Ứng dụng lâm sàngChẩn đoán, lưu trữ, ra quyết định điều trị, xuất bản khoa học
Nhiễu ảnh thường gặpMotion artifacts, blink artifacts, overexposure, underexposure
Phương thức hỗ trợSlit lamp, fundus photography, OCT, FFA, autofluorescence
Bình luận: Thông tin theo Dr. Athul S. Puthalath (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được nêu mang tính chất hướng dẫn thực hành lâm sàng cơ bản. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp các thông số kỹ thuật cụ thể cho từng loại máy chụp, do đó bác sĩ cần tham khảo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất cho từng thiết bị cụ thể.
  • Luôn kiểm tra tư thế bệnh nhân và hướng nhìn trước khi chụp để đảm bảo vùng tổn thương nằm trong khung hình.
  • Điều chỉnh cường độ flash và độ phơi sáng dựa trên đặc điểm bệnh lý (ví dụ: giảm sáng khi cần tập trung vào chi tiết gai thị).
  • Sử dụng các phương thức chụp bổ trợ (như autofluorescence) để làm rõ các tổn thương không thấy rõ trên ảnh màu thông thường.
  • Ghi lại hình ảnh theo chuỗi thời gian (serial photography) để theo dõi sự tiến triển của bệnh lý hoặc hiệu quả điều trị.
  • Kết hợp dữ liệu hình ảnh từ nhiều chuyên khoa để tối ưu hóa chẩn đoán các bệnh lý hệ thống có biểu hiện tại mắt.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Athul S. Puthalath, 2026, The First Click: Basics of Good Imaging Core Modalities, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: SWZFdHESxpU.

Xem thêm