Tại hội thảo AIOC2026 IC241, Dr. Sumana Chatterjee đã trình bày về nhiễm Herpes Simplex Virus (HSV) ở đoạn trước nhãn cầu, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và quản lý các biến chứng do tái hoạt virus. Khoảng 90% người trên 60 tuổi có huyết thanh dương tính với HSV-1, với virus thường di chuyển ngược dòng qua sợi trục đến hạch sinh ba (trigeminal ganglia) để thiết lập trạng thái tiềm ẩn suốt đời.
Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố nguy cơ
Virus HSV liên kết với các thụ thể toll-like receptor, kích hoạt sản xuất tế bào viêm, trong đó tế bào T hỗ trợ (T helper cell) 1 và 17 khởi phát phản ứng miễn dịch thích nghi, dẫn đến quá trình quá mẫn muộn (delayed type of hypersensitivity). Các tế bào diệt tự nhiên (natural killer cells) đóng vai trò quan trọng thông qua việc sản xuất interferon loại 1 để tăng cường hoạt động kháng virus. Sự ức chế interferon 1 là con đường bệnh sinh chính làm giảm điều hòa phản ứng miễn dịch của vật chủ. Các yếu tố kích hoạt tái hoạt bao gồm sốt, tia cực tím (ultraviolet light), đeo kính tiếp xúc, sử dụng thuốc nhỏ mắt prostaglandin, phẫu thuật mắt gần đây hoặc liệu pháp ức chế miễn dịch.
Chẩn đoán và phân loại lâm sàng
Viêm giác mạc biểu mô (epithelial keratitis) thường là dạng đau nhất, được chẩn đoán qua khám đèn khe (slit lamp examination) với các hình thái đặc trưng sau khi nhuộm fluorescein và rose bengal. Bệnh thường biểu hiện một bên, trừ khi có liên quan đến cơ địa dị ứng (atopy) hoặc suy giảm miễn dịch. Ở trẻ em, bệnh có thể biểu hiện hai bên và tăng nguy cơ gây nhược thị (amblyopia). Viêm giác mạc do HSV ở trẻ sơ sinh là một bệnh lý nghiêm trọng, gây tỷ lệ bệnh tật và tử vong đáng kể ngay cả khi đã điều trị bằng thuốc kháng virus.
Chiến lược điều trị và quản lý steroid
Các thử nghiệm HEDS (Herpetic Eye Disease Study) cung cấp cơ sở bằng chứng cho hướng dẫn điều trị của White và Chodosh năm 2014. Corticosteroids bị chống chỉ định trong viêm giác mạc biểu mô vì có thể kéo dài nhiễm trùng và làm trầm trọng thêm tổn thương. Đối với viêm giác mạc mô đệm (stromal keratitis), cần kết hợp thuốc kháng virus đường uống và steroid tại chỗ, với thời gian giảm liều steroid kéo dài trên 10 tuần. Trong viêm giác mạc nội mô (endothelial keratitis), bằng chứng hiện tại ủng hộ việc kết hợp kháng virus đường uống và steroid tại chỗ do khả năng thâm nhập vào thủy dịch (aqueous humor) ở nồng độ điều trị.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ kháng acyclovir (người bình thường) | 0.1 đến 6.4% |
| Tỷ lệ kháng acyclovir (suy giảm miễn dịch) | 36% |
| Tỷ lệ tái phát sau ghép giác mạc (năm đầu) | lên đến 25% |
| Thời gian dự phòng sau ghép giác mạc | 6 tháng hoặc hơn |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng steroid trong các ca phức tạp (như viêm giác mạc biểu mô có kèm tổn thương mô đệm) đòi hỏi sự cân bằng khắt khe giữa việc kiểm soát viêm và nguy cơ tái hoạt virus. Việc sử dụng loteprednol liều thấp là một kinh nghiệm lâm sàng cá nhân của tác giả, cần thận trọng theo dõi áp lực nội nhãn và tình trạng biểu mô giác mạc.
Dự phòng và kháng thuốc
Dự phòng bằng acyclovir đường uống nên được cân nhắc trên cơ sở không xác định hoặc dài hạn cho bệnh nhân nguy cơ cao, bao gồm tiền sử tái phát, atopy, ghép giác mạc hoặc suy giảm miễn dịch. Kháng thuốc thường do đột biến gen UL23 (thymidine kinase) hoặc UL30 (DNA polymerase). Ganciclovir tại chỗ có thể được sử dụng cho các trường hợp kháng acyclovir, tuy nhiên dữ liệu còn hạn chế. Các kỹ thuật mới như neurotization (phẫu thuật thần kinh) đang được nghiên cứu để phục hồi cảm giác giác mạc.
- Luôn khai thác tiền sử nhiễm HSV ở các vị trí ngoài mắt.
- Không sử dụng steroid trong viêm giác mạc biểu mô do HSV.
- Cân nhắc dự phòng acyclovir đường uống trước phẫu thuật mắt ở bệnh nhân có tiền sử HSV.
- Sử dụng steroid trong viêm giác mạc mô đệm phải luôn đi kèm với thuốc kháng virus.
- Theo dõi sát tình trạng kháng thuốc ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Sumana Chatterjee, 2026, AIOC2026 IC241 Herpes Simplex Virus Infection of the Anterior Segment, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: KVQKU9KPekM.