Quản lý viêm nội nhãn sau chấn thương: Chiến lược điều trị và tiên lượng

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, bài giảng IC242 của Dr. Vijaya Sahu đã trình bày về quản lý viêm nội nhãn sau chấn thương (post-traumatic endophthalmitis), một tình trạng nhiễm trùng nội nhãn đe dọa thị lực nghiêm trọng. Viêm nội nhãn sau chấn thương chiếm khoảng 3-4% các trường hợp chấn thương xuyên nhãn cầu, và tỷ lệ này tăng lên đến 50% khi có dị vật nội nhãn (intraocular foreign body), chiếm 25-30% tổng số ca viêm nội nhãn nhiễm trùng.

Cơ chế bệnh sinh và yếu tố nguy cơ

Sự khác biệt của viêm nội nhãn sau chấn thương so với các dạng khác nằm ở sự mất cấu trúc giải phẫu và đường vào trực tiếp của vi sinh vật qua vết thương hở hoặc dị vật nhiễm bẩn, dẫn đến tải lượng vi khuẩn cao. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm: người trẻ tuổi với hoạt động ngoài trời cao, dị vật nội nhãn (đặc biệt là vật liệu hữu cơ như gỗ đóng vai trò là ổ chứa vi khuẩn), vết thương lớn, chấn thương vùng 3 (zone three injury), vết thương nhiễm bẩn (đặc biệt ở vùng nông thôn), thị lực ban đầu rất kém (như chỉ còn nhận thức ánh sáng - perception of light), vỡ thủy tinh thể làm mất hàng rào ngăn cách tiền phòng và hậu phòng, sa mống mắt và chậm trễ trong phẫu thuật sửa chữa vết thương ban đầu. Bacillus cereus là tác nhân thường gặp nhất trong các loại viêm nội nhãn sau chấn thương.

Chẩn đoán và vai trò của chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán dựa chủ yếu vào đánh giá lâm sàng: đau nhức không tương xứng với chấn thương, giảm thị lực đáng kể, sợ ánh sáng, chảy nước mắt, đau khi vận động nhãn cầu, xuất hiện mủ tiền phòng (hypopyon) hoặc màng fibrin, vết thương đã khâu có phản xạ vàng. Về chẩn đoán hình ảnh, X-quang có vai trò hạn chế, chỉ phát hiện dị vật kim loại. Siêu âm B-scan hữu ích hơn vì cung cấp thông tin về dị vật kim loại và phi kim loại cũng như tình trạng võng mạc, tuy nhiên cần tránh thực hiện nếu có vết thương xuyên lớn để ngăn ngừa nguy cơ thoát dịch nội nhãn. CT scan rất quan trọng trong các vấn đề pháp y (medico-legal point of view) vì xác định chính xác vị trí, số lượng, kích thước và hình dạng dị vật mà không gây nguy cơ thoát dịch, dù chi phí cao hơn.

Chiến lược điều trị và phẫu thuật

Điều trị ưu tiên chẩn đoán nhanh chóng và phẫu thuật sửa chữa vết thương ban đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ để giảm đáng kể nguy cơ viêm nội nhãn. Cần sử dụng tấm chắn bảo vệ mắt (eye shield), tránh băng ép, tiêm phòng uốn ván và bắt đầu kháng sinh toàn thân phổ rộng. Đối với kháng sinh nội nhãn (intravitreal antibiotic), sự kết hợp giữa vancomycin và ceftazidime được coi là tốt nhất. Trong trường hợp viêm nội nhãn do nấm (đặc biệt khi bệnh nhân đến muộn 1-5 tuần), có thể sử dụng amphotericin B hoặc voriconazole. Phẫu thuật cắt dịch kính qua pars plana (pars plana vitrectomy - PPV) được chỉ định khi thị lực rất kém (chỉ còn nhận thức ánh sáng), viêm dịch kính nặng, nghi ngờ dị vật nội nhãn, đáp ứng kém với tiêm nội nhãn lần đầu hoặc nghi ngờ viêm nội nhãn do nấm. PPV giúp giảm trực tiếp tải lượng vi khuẩn, loại bỏ độc tố và dị vật. Cần thận trọng khi bóc tách dịch kính sau (PVD) vì võng mạc thường hoại tử và dễ tổn thương, đồng thời cân nhắc bơm dầu silicone nếu có tổn thương võng mạc, viêm mạch hoặc thiếu máu võng mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm nội nhãn sau chấn thương3-4% các trường hợp chấn thương xuyên nhãn cầu
Tỷ lệ viêm nội nhãn khi có dị vậtLên đến 50%
Tỷ lệ trong tổng số viêm nội nhãn nhiễm trùng25-30%
Thời gian tối ưu sửa chữa vết thươngTrong vòng 24 giờ
Kháng sinh nội nhãn ưu tiênKết hợp vancomycin và ceftazidime
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp sớm và cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc tránh B-scan trong các vết thương hở lớn là một kinh nghiệm lâm sàng quan trọng để bảo tồn cấu trúc nhãn cầu.
  • Thực hiện sửa chữa vết thương ban đầu trong vòng 24 giờ để giảm nguy cơ viêm nội nhãn.
  • Sử dụng kháng sinh toàn thân phổ rộng và kháng sinh nội nhãn (vancomycin kết hợp ceftazidime) ngay khi nghi ngờ.
  • Chỉ định sớm phẫu thuật cắt dịch kính (PPV) trong các trường hợp thị lực kém, có dị vật hoặc viêm nội nhãn do nấm.
  • Luôn thực hiện sinh thiết dịch kính (vitreous biopsy) để xác định tác nhân gây bệnh.
  • Cân nhắc sử dụng dầu silicone trong các trường hợp có tổn thương võng mạc hoặc thiếu máu võng mạc để bảo vệ cấu trúc nhãn cầu.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Vijaya Sahu, 2026, Management of Traumatic Endophthalmitis Nothing Is Impossible, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 6Jb0Bfb-GS0.

Xem thêm