Đồng thuận WSOPRS và ITEDS về đánh giá và quản lý bệnh lý mắt do tuyến giáp

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC2026 (2026) về chủ đề đánh giá và quản lý bệnh lý mắt do tuyến giáp (Thyroid Eye Disease - TED) đã trình bày các tiêu chuẩn đồng thuận từ World Society of Ophthalmic Plastic and Reconstructive Surgery (WSOPRS) và International Thyroid Eye Disease Society (ITEDS). Nhóm chuyên gia gồm 6 thành viên đã thực hiện hơn 30-40 cuộc họp trực tuyến để xây dựng dự thảo, sau đó lấy ý kiến từ 32 hội chuyên khoa thành viên trên toàn cầu nhằm thiết lập khung hướng dẫn phù hợp với sự đa dạng về nguồn lực và địa lý.

Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân loại

Chẩn đoán TED được xác định khi có ít nhất 2 trong 3 đặc điểm lâm sàng điển hình, bao gồm các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng, hình ảnh học kinh điển và rối loạn chức năng tuyến giáp do miễn dịch. Các kháng thể kháng tuyến giáp (bao gồm TRAB) chỉ mang tính chất gợi ý, không dùng để chẩn đoán đơn độc. Nhóm chuyên gia nhấn mạnh việc chuyển dịch trọng tâm từ đánh giá "hoạt động" (activity) sang "tiến triển" (progression) của bệnh để khắc phục hạn chế của các trường hợp mắt trắng (white eye TED), vốn phổ biến ở cả người trẻ và người già. Bệnh được coi là ổn định khi không có thay đổi trong vòng 6 tháng. Phân loại EUGOGO vẫn được duy trì với các mức độ: nhẹ, trung bình đến nặng, và đe dọa thị lực (sight-threatening). Đánh giá nên được thực hiện trong vòng 4 tuần kể từ khi khởi phát triệu chứng.

Hệ thống đánh giá VISA và các cấp độ

Nhóm đồng thuận khuyến nghị sử dụng phân loại VISA (Vision, Inflammation, Strabismus, Appearance) làm tiêu chuẩn ghi nhận dữ liệu lâm sàng. Các cấp độ đánh giá được chia thành: cơ bản (basic), trung gian (intermediate) và nâng cao (advanced). Cấp độ cơ bản bao gồm đánh giá hệ thống, tình trạng tuyến giáp và TRAB, cùng với thăm khám nhãn khoa theo VISA và bảng câu hỏi chất lượng cuộc sống. Cấp độ trung gian bổ sung chụp CT hốc mắt, thị trường và thăm khám chỉnh hình (orthoptic workup) toàn diện. Cấp độ nâng cao nhấn mạnh việc sử dụng hình ảnh STIR và cộng hưởng từ khuếch tán (diffusion weighted images) để đánh giá tình trạng sung huyết hoặc viêm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Số lượng hội chuyên khoa tham gia32 hội
Số lượng thành viên nhóm chuyên gia6 thành viên
Số cuộc họp Zoom30-40 cuộc
Thời gian ổn định bệnh6 tháng
Thời điểm đánh giá lý tưởngTrong vòng 4 tuần sau khởi phát

Chiến lược quản lý y khoa và phẫu thuật

Quản lý TED cần dựa trên lịch sử tự nhiên của bệnh và các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi. Bệnh nhẹ chỉ cần hỗ trợ và bổ sung selenium ở vùng thiếu hụt. Với bệnh mức độ trung bình đến nặng, corticosteroid đường tĩnh mạch (IV) theo phác đồ EUGOGO là lựa chọn đầu tay do hiệu quả cao và dung nạp tốt hơn đường uống. Tiêm thuốc vào hốc mắt (triamcinolone hoặc dexamethasone) cho kết quả khả quan. Teprotumumab (kháng thể đơn dòng kháng IGF-1 receptor) được ghi nhận có hiệu quả đáng kể trên lồi mắt, Clinical Activity Score (CAS), song thị và chất lượng cuộc sống, tuy nhiên tỷ lệ tái phát trong thử nghiệm OPTIC lên tới 30% sau 72 tuần theo dõi, cùng các tác dụng phụ như giảm thính lực thần kinh giác quan và tăng đường huyết. Tocilizumab được đánh giá là hứa hẹn nhất trong nhóm sinh học. Đối với trường hợp đe dọa thị lực, kết hợp corticosteroid và xạ trị hoặc methylprednisolone IV liều cao (cách ngày) được cân nhắc. Phẫu thuật giải áp hốc mắt (orbital decompression) ngày càng được ưu tiên, đặc biệt là giải áp thành trong và vùng xương bướm sâu cho bệnh lý thần kinh thị giác do tuyến giáp (dysthyroid optic neuropathy).

Bình luận: Thông tin theo [AIOC2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự chuyển dịch từ CAS sang đánh giá tiến triển bệnh, đây là điểm quan trọng cần lưu ý trong thực hành để tránh bỏ sót các ca bệnh tiến triển âm thầm. Việc sử dụng teprotumumab cần cân nhắc kỹ về chi phí và tác dụng phụ (đặc biệt là thính lực) theo dữ liệu từ OPTIC trial.
  • Ưu tiên sử dụng phân loại VISA trong hồ sơ bệnh án để chuẩn hóa dữ liệu.
  • Chuyển trọng tâm theo dõi từ trạng thái "hoạt động" sang "tiến triển" của bệnh.
  • Cân nhắc phẫu thuật giải áp sớm cho các trường hợp bệnh lý thần kinh thị giác do tuyến giáp.
  • Sử dụng corticosteroid đường tĩnh mạch theo phác đồ EUGOGO thay vì đường uống cho bệnh trung bình đến nặng.
  • Theo dõi sát tác dụng phụ khi sử dụng các liệu pháp sinh học mới như teprotumumab.

Tài liệu tham khảo:

Ashok Kumar Grover, 2026, Thyroid Eye Disease Combined WSOPRS ITEDS Consensus Stat, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: yLTaLK16vfY.

Xem thêm