Tại hội thảo AIOC2026 (GP184), chuyên gia về tiêu hóa và y học lối sống đã trình bày về mối liên hệ mật thiết giữa sức khỏe đường ruột và các bệnh lý toàn thân, bao gồm cả các bệnh lý nhãn khoa. Hệ vi sinh vật đường ruột (gut microbiome) được coi là một cơ quan quan trọng, với hàm lượng di truyền gấp 150 lần so với tế bào người, đóng vai trò then chốt trong việc điều hòa các con đường chuyển hóa và hệ miễn dịch.
Định nghĩa và vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột
Sức khỏe đường ruột không chỉ đơn thuần là sự vắng mặt của các triệu chứng như đầy hơi, táo bón hay bệnh viêm ruột (IBD). Đó là trạng thái khỏe mạnh về thể chất và tinh thần, không có các khiếu nại về tiêu hóa, không có nguy cơ mắc bệnh đường ruột và không có bệnh lý về mật. Năm tiêu chí chính để đánh giá hệ tiêu hóa bao gồm: tiêu hóa và hấp thụ thức ăn lành mạnh, không mắc các bệnh lý acid-peptic hoặc bệnh tiêu hóa khác, và sự ổn định của hệ vi sinh vật đường ruột. Sự mất cân bằng hệ vi sinh (disbiosis) có liên quan đến nhiều bệnh lý như béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp và các bệnh tim mạch.
Mối liên hệ giữa đường ruột và mắt
Sự tương tác giữa đường ruột và mắt (gut-eye axis) đóng vai trò quan trọng trong các bệnh lý nhãn khoa như thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD), bệnh khô mắt và viêm màng bồ đào (uveitis). Tình trạng disbiosis làm tăng nồng độ lipopolysaccharide (LPS) do sự hiện diện của các vi khuẩn có hại, từ đó ảnh hưởng đến quá trình viêm tại võng mạc. Các chất chuyển hóa như acid béo chuỗi ngắn (short-chain fatty acids) đóng vai trò điều hòa hệ miễn dịch. Sự thiếu hụt các chất này hoặc dư thừa các chất chuyển hóa tryptophan có thể ảnh hưởng đến cân bằng nội môi miễn dịch tại võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ gen vi sinh vật so với người | 150 lần |
| Tỷ lệ chuyển hóa máu liên quan vi sinh | 34% |
| Tỷ lệ chuyển hóa phân liên quan vi sinh | 95% |
| Tỷ lệ dân số mắc hội chứng chuyển hóa | 25% |
| Tỷ lệ tử vong sớm do lối sống | 80% |
| Tỷ lệ dân số tuân thủ hành vi lành mạnh | 3% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá toàn diện bệnh nhân, bao gồm cả các triệu chứng tiêu hóa ở bệnh nhân nhãn khoa. Cần lưu ý rằng các con số về tỷ lệ mắc bệnh và tử vong mang tính chất tổng quan từ báo cáo hội thảo, cần đối chiếu với các nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn hơn.
Dinh dưỡng trị liệu và lối sống
Dinh dưỡng đóng vai trò quyết định trong việc duy trì sức khỏe võng mạc thông qua các vi chất như vitamin A, lutein, omega-3, vitamin C, vitamin E, kẽm và polyphenol. Lutein đặc biệt quan trọng đối với sắc tố điểm vàng, giúp hấp thụ ánh sáng xanh và tia UV, ngăn ngừa tổn thương oxy hóa. Việc áp dụng chế độ ăn dựa trên thực vật (plant-based diet) và sử dụng các loại hạt (millets) thay thế cho gạo trắng giúp giảm chỉ số đường huyết (glycemic index), giảm các gai đường huyết và cải thiện sự đa dạng của vi khuẩn có lợi như Lactobacillus và Bifidobacterium.
Bình luận: Tác giả đề xuất mô hình 3M (Meal, Muscle, Mind) như một chiến lược chống lão hóa và duy trì sức khỏe. Việc khuyến khích bệnh nhân thay đổi lối sống cần cá thể hóa dựa trên tình trạng bệnh lý và khả năng tuân thủ. Cần thận trọng khi tư vấn thay đổi chế độ ăn hoàn toàn sang thực vật mà không có sự giám sát y tế, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.
- Khuyến khích bệnh nhân tăng cường thực phẩm giàu chất xơ và thực vật để cải thiện hệ vi sinh đường ruột.
- Tư vấn bệnh nhân thực hiện tập luyện kháng lực (strength training) để cải thiện độ nhạy insulin và chức năng cơ bắp như một cơ quan nội tiết.
- Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý căng thẳng và giấc ngủ trong việc duy trì cân bằng nội môi toàn thân.
- Hướng dẫn bệnh nhân lựa chọn thực phẩm dựa trên chỉ số đường huyết thấp để ngăn ngừa các biến chứng chuyển hóa.
- Cá thể hóa chế độ ăn uống và tập luyện dựa trên tình trạng bệnh lý cụ thể của từng bệnh nhân thay vì áp dụng một quy tắc chung.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Priyanka, 2026, All disease begins in the gut Hippocrates, AIOC2026, aioseditorproceedings, Video ID: yaOW3zPruwQ.