Hội nghị AIOC2026 (phiên IC560) đã cung cấp cái nhìn tổng quan về cách tiếp cận và quản lý năm bệnh lý hoàng điểm phổ biến, bao gồm bệnh võng mạc trung tâm thanh dịch (CSCR) mạn tính, tân mạch dưới võng mạc (CNVM), phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME), tắc tĩnh mạch võng mạc (RVO) và lỗ hoàng điểm kích thước lớn. Các chuyên gia nhấn mạnh vai trò thiết yếu của chụp cắt lớp quang học (OCT) trong chẩn đoán và theo dõi, giúp chuyển đổi nhiều tình trạng trước đây được coi là không thể điều trị thành những bệnh lý có thể kiểm soát với thị lực cải thiện.
Bệnh võng mạc trung tâm thanh dịch (CSCR) mạn tính
CSCR mạn tính là bệnh lý không phẫu thuật phổ biến thứ tư, đặc trưng bởi sự rối loạn chức năng biểu mô sắc mạc (RPE) và tăng tính thấm mạch mạc. Định nghĩa về CSCR mạn tính thường dựa trên thời gian bệnh kéo dài hơn 3 tháng, kèm theo các dấu hiệu tổn thương RPE. Phân loại mới từ nhóm nghiên cứu CSCR quốc tế chia thành các thể đơn giản, phức tạp và không điển hình. Cơ chế bệnh sinh liên quan đến sự dày lên của mạch mạc, dẫn đến tắc nghẽn mạch máu và thoát dịch dưới võng mạc. Các dấu hiệu gợi ý trên OCT bao gồm bong biểu mô sắc mạc (PED) phẳng, không đều, và vật liệu tăng phản xạ dưới võng mạc. Điều trị ưu tiên hiện nay là PDT (Photodynamic Therapy) liều thấp, trong khi laser micropulse là lựa chọn thay thế khi không có PDT.
Tân mạch dưới võng mạc (CNVM)
Quản lý CNVM đòi hỏi sự cá thể hóa dựa trên loại tân mạch và đáp ứng của bệnh nhân. Các phác đồ điều trị như Treat and Extend (T&E) đang trở nên phổ biến nhờ tính chủ động. Đối với tân mạch loại 2, ranibizumab thường là lựa chọn khởi đầu. Đối với các trường hợp kháng trị, việc chuyển đổi sang các thuốc khác như aflibercept hoặc faricimab có thể giúp kéo dài khoảng cách giữa các lần tiêm từ 2 đến 4 tuần. Nguyên tắc cốt lõi là không dung nạp dịch trong võng mạc, trong khi dịch dưới võng mạc có thể được theo dõi thận trọng hơn.
Phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME)
DME là một thách thức lớn do cơ chế bệnh sinh phức tạp, trong đó VEGF chỉ là một trong nhiều yếu tố gây bệnh. Protocol T đã chứng minh hiệu quả của aflibercept và ranibizumab vượt trội hơn bevacizumab trong việc làm khô hoàng điểm, đặc biệt ở bệnh nhân có thị lực ban đầu từ 6/12 trở xuống. Điều trị sớm và tích cực giúp giảm gánh nặng điều trị về lâu dài. Đối với các trường hợp kháng trị, việc sử dụng steroid (như dexamethasone implant) có thể cân nhắc, đặc biệt ở mắt đã phẫu thuật thể thủy tinh, mặc dù cần theo dõi chặt chẽ áp lực nội nhãn.
Tắc tĩnh mạch võng mạc (RVO)
RVO cần được đánh giá kỹ lưỡng về các yếu tố nguy cơ toàn thân như tăng huyết áp, rối loạn đông máu và đặc biệt là bệnh lý glôcôm. Đối với CRVO (tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc), cần phân biệt thể thiếu máu cục bộ và không thiếu máu cục bộ. Điều trị bằng thuốc kháng VEGF là lựa chọn hàng đầu. Trong một số trường hợp, việc sử dụng acetazolamide (Diamox) có thể giúp kéo dài khoảng cách giữa các lần tiêm. Cần theo dõi định kỳ để phát hiện sớm các biến chứng như tân mạch mống mắt (NVI) hoặc glôcôm tân mạch (NVG).
Lỗ hoàng điểm kích thước lớn
Lỗ hoàng điểm kích thước lớn (base diameter > 800-1000 microns) có tỷ lệ thất bại cao (19-24% theo nghiên cứu Manchester). Các kỹ thuật mới như plug and detach (kỹ thuật bong võng mạc để giải phóng lực căng) kết hợp với vạt ILM (Internal Limiting Membrane) đang cho thấy kết quả khả quan về mặt giải phẫu và chức năng. Việc tạo bong võng mạc ở cực sau giúp giải phóng lực căng, tạo điều kiện cho lỗ hoàng điểm đóng lại.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thất bại lỗ hoàng điểm lớn | 19-24%, nghiên cứu Manchester |
| Định nghĩa lỗ hoàng điểm lớn | Base diameter 800-1000 microns |
| Định nghĩa lỗ hoàng điểm khổng lồ | Base diameter > 1000 microns |
| Khoảng cách tiêm ranibizumab (trung bình) | 7 tuần |
| Tỷ lệ duy trì thị lực > 6/12 (sau 7 năm) | > 43% (nghiên cứu tại Thụy Sĩ) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược điều trị như T&E và việc sử dụng các thuốc kháng VEGF thế hệ mới đã thay đổi đáng kể tiên lượng thị lực. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các dữ liệu về việc sử dụng acetazolamide trong RVO mang tính kinh nghiệm cá nhân của diễn giả, cần thận trọng về tác dụng phụ toàn thân (rối loạn điện giải, suy thận) khi áp dụng.
- Ưu tiên sử dụng phác đồ T&E để tối ưu hóa thị lực và giảm gánh nặng điều trị.
- Không dung nạp dịch trong võng mạc (IRF) trong điều trị DME và CNVM.
- Cá thể hóa điều trị dựa trên đặc điểm lâm sàng và khả năng chi trả của bệnh nhân.
- Luôn kiểm tra glôcôm ở bệnh nhân RVO trước khi quyết định điều trị bằng steroid.
- Cân nhắc kỹ thuật bong võng mạc cực sau cho các lỗ hoàng điểm kích thước lớn khó đóng.
Tài liệu tham khảo:
AIOC2026, 2026, IC560 - My Approach to Treatable Macular Disorders, aioseditorproceedings, Video ID: XnojatHL5Cs.