Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Sudipta Mitra đã trình bày về vai trò của Phakic Intraocular Lens (Phakic IOL) như một giải pháp thay thế quan trọng cho LASIK trong phẫu thuật khúc xạ, đặc biệt khi các tiêu chuẩn về độ dày nền giác mạc (residual bed) không được đáp ứng. Phakic IOL là các thấu kính nội nhãn được cấy ghép vào mắt mà không cần loại bỏ thủy tinh thể tự nhiên, mở ra cơ hội điều trị cho những bệnh nhân có độ cận thị cao hoặc các đặc điểm giác mạc không phù hợp với phẫu thuật laser.
Chỉ định và tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân
Việc lựa chọn bệnh nhân là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và hiệu quả. Các tiêu chuẩn bao gồm độ cận thị ổn định trong ít nhất 1 năm, không mắc các bệnh lý về mắt như Glaucoma, đục thủy tinh thể (cataract), hoặc các bệnh lý võng mạc, hoàng điểm. Đối với bệnh nhân có tiền sử gia đình bị bong võng mạc, cần thảo luận kỹ lưỡng trước khi quyết định. Ngoài ra, các bệnh lý toàn thân gây ảnh hưởng đến quá trình lành thương như tiểu đường không kiểm soát hoặc rối loạn mô liên kết là những chống chỉ định thường gặp. Một thông số quan trọng cần đánh giá là mật độ tế bào nội mô (Endothelial Cell Density - ECD), cần được đo đạc chính xác bằng phương pháp quang học hoặc siêu âm.
Thông số kỹ thuật và đo đạc tiền phẫu
Hai thông số quan trọng nhất trong lập kế hoạch phẫu thuật là khoảng cách từ rãnh đến rãnh (sulcus-to-sulcus measurement) và độ sâu tiền phòng (Internal Anterior Chamber Depth - ACD). Khoảng cách sulcus-to-sulcus được đo từ vùng rìa giữa (mid-limbus). Đối với ACD, cần lưu ý giá trị đo được không được thấp hơn 2.8 mm khi lập kế hoạch cấy ghép Phakic IOL, vì kích thước thấu kính không phù hợp (quá lớn hoặc quá nhỏ) sẽ dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng. Việc đào tạo kỹ thuật viên đo đạc chính xác các thông số này là bắt buộc để tránh sai sót trong lựa chọn kích thước thấu kính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ ổn định khúc xạ | Tối thiểu 1 năm |
| Độ sâu tiền phòng (ACD) | Không thấp hơn 2.8 mm |
| Đường kính lỗ trung tâm (central port) | 360 micron |
| Độ vault lý tưởng | 250 đến 750 micron |
| Vault quá thấp | Dưới 125 micron |
| Vault quá cao | Trên 1000 micron |
Kỹ thuật cấy ghép và quản lý hậu phẫu
Quy trình phẫu thuật sử dụng gây tê tại chỗ, không cần an thần trong hầu hết các trường hợp. Thấu kính được làm từ vật liệu mỏng (columar), đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa khi thao tác. Việc nạp thấu kính vào cartridge là bước quan trọng, cần đảm bảo thấu kính không bị xoay hoặc lật. Sau phẫu thuật, cần theo dõi nhãn áp (Intraocular Pressure - IP) trong vòng 2 giờ đầu để phòng ngừa tăng nhãn áp cấp tính. Việc kiểm tra độ vault (khoảng cách giữa mặt sau thấu kính và mặt trước thủy tinh thể) là cực kỳ quan trọng, đặc biệt trong 24 giờ đầu và các lần tái khám sau đó. Các biến chứng muộn có thể bao gồm chói sáng (glare), quầng sáng (halos) và mất tế bào nội mô.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa kích thước thấu kính dựa trên tuổi bệnh nhân, vì độ dày thủy tinh thể và đường kính sulcus thay đổi theo thời gian. Cần lưu ý rằng việc đo đạc sulcus-to-sulcus vẫn là một thách thức kỹ thuật và chưa có phương pháp hoàn hảo tuyệt đối.
- Luôn kiểm tra độ vault sau phẫu thuật; nếu vault > 750 micron hoặc < 250 micron, cần theo dõi sát sao.
- Đo đạc ACD và sulcus-to-sulcus chính xác trước khi đặt hàng thấu kính để tránh biến chứng do sai lệch kích thước.
- Đào tạo kỹ thuật viên đo đạc ECD và các thông số tiền phòng bằng phương pháp chuẩn hóa.
- Theo dõi nhãn áp trong 2 giờ đầu sau phẫu thuật để phát hiện sớm tình trạng tăng nhãn áp.
- Cân nhắc Phakic IOL cho bệnh nhân trên 50 tuổi có độ cận cao để tránh các rủi ro võng mạc liên quan đến phẫu thuật đục thủy tinh thể.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Sudipta Mitra, 2026, AIOC2026 IC161: Beyond Laser Vision Corrections with Phakic IOL, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: X2OhPw7BxLk.