Phân biệt lác liệt và lác hạn chế trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
9.10.26
Last Updated

Trong bài giảng Mansoura Strabismus Meeting 2016, Prof Ahmad Awadein đã trình bày các phương pháp lâm sàng để phân biệt giữa lác liệt (paralytic strabismus) và lác hạn chế (restrictive strabismus). Việc chẩn đoán chính xác bản chất của lác là yếu tố then chốt để quyết định chiến lược phẫu thuật, tránh các sai lầm trong điều trị khi nhầm lẫn giữa yếu cơ và hạn chế cơ học.

Cơ chế bệnh sinh

Lác liệt xảy ra do sự suy yếu chức năng của một hoặc nhiều cơ vận nhãn, dẫn đến giảm biên độ vận động trong hướng tác dụng của cơ đó. Ngược lại, lác hạn chế xuất phát từ sự cản trở cơ học (mechanical restriction), khiến cơ không thể kéo nhãn cầu đến vị trí mong muốn dù thần kinh vận động vẫn bình thường. Việc phân biệt dựa trên đánh giá biên độ vận động, nghiệm pháp Forced Duction Test (FDT) và sự hiện diện của hiện tượng quá mức (overaction) hoặc kém mức (underaction) ở các cơ đối vận.

Dữ liệu lâm sàng

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đối tượng nghiên cứuBệnh nhân lác (tài liệu không nêu cỡ mẫu)
Phương pháp chẩn đoán chínhKhám vận nhãn, Forced Duction Test (FDT)
Đánh giá cơ họcSử dụng FDT để xác định sự hiện diện của hạn chế cơ học
Đánh giá chức năngQuan sát hiện tượng quá mức/kém mức của các cơ đối vận
Kỹ thuật FDTSử dụng kẹp lớn, tránh kẹp nhỏ gây tổn thương kết mạc
Bình luận: Đây là bài giảng chuyên gia dựa trên kinh nghiệm lâm sàng, không phải nghiên cứu có thiết kế RCT. Hạn chế lớn nhất là thiếu dữ liệu định lượng về độ nhạy/độ đặc hiệu của các nghiệm pháp. Suy luận của tác giả về việc sử dụng FDT cần được thực hiện cẩn trọng để tránh kết quả dương tính giả do kỹ thuật kẹp hoặc do lực tác động không đủ. Việc sử dụng tăm bông (Q-tip) để thực hiện FDT được tác giả cảnh báo là không đủ độ tin cậy về mặt khoa học so với kẹp chuyên dụng.

Ứng dụng lâm sàng

  • Luôn thực hiện Forced Duction Test (FDT) trước khi phẫu thuật để xác định có yếu tố hạn chế cơ học hay không.
  • Sử dụng kẹp lớn để thực hiện FDT nhằm đảm bảo lực tác động đủ mạnh và tránh tổn thương kết mạc (conjunctiva).
  • Khi nghi ngờ lác hạn chế, cần đánh giá sự hiện diện của hiện tượng quá mức ở cơ đối vận để củng cố chẩn đoán.
  • Không nên dựa vào các phương pháp thay thế như tăm bông để đánh giá hạn chế cơ học vì thiếu độ chính xác khoa học.

Tài liệu tham khảo:

Ahmad Awadein, 2016, Paralytic versus restrictive, Mansoura Strabismus Meeting, Video ID: byN-TPeOX5U.

Xem thêm