Trong chương trình "Zoom In on Dementia & Alzheimer's" năm 2026 của BrightFocus Foundation, các chuyên gia đã thảo luận về sa sút trí tuệ thể Lewy, một hội chứng ảnh hưởng đến khoảng 1,5 triệu bệnh nhân tại Hoa Kỳ. Việc nhận diện chính xác thực thể này vô cùng quan trọng do sự chồng lấp triệu chứng và khác biệt lớn trong đáp ứng điều trị so với bệnh Alzheimer thông thường.
Cơ chế bệnh sinh của các thể sa sút trí tuệ
Sa sút trí tuệ thể Lewy (Lewy body dementia - LBD) đặc trưng bởi sự tích tụ bất thường của protein alpha-synuclein tạo thành các thể Lewy tròn bên trong tế bào thần kinh. Sự lắng đọng này không chỉ xảy ra ở não mà còn phân bố khắp hệ thần kinh ngoại biên như thành đại tràng, bàng quang, tim, tuyến mồ hôi và tuyến nước bọt. Ngược lại, bệnh Alzheimer (Alzheimer's disease - AD) chủ yếu liên quan đến các mảng bám amyloid và đám rối sợi thần kinh tau. Trong sa sút trí tuệ hỗn hợp (mixed dementia), nhiều bệnh lý protein và tổn thương mạch máu não (cerebrovascular disease) đồng thời tồn tại, thúc đẩy quá trình thoái hóa thần kinh diễn ra nhanh hơn.
Dữ liệu lâm sàng và tiêu chuẩn chẩn đoán
Chẩn đoán lâm sàng LBD đòi hỏi sự hiện diện của tình trạng sa sút trí tuệ kèm theo ít nhất 2 trong 4 triệu chứng cốt lõi: hội chứng Parkinson (Parkinsonism), ảo thị (visual hallucinations), dao động nhận thức (cognitive fluctuations), và rối loạn hành vi giấc ngủ REM (REM sleep behavior disorder - RBD). Khác với AD vốn tiến triển chậm và có biểu hiện suy giảm trí nhớ nổi trội ngay từ đầu, LBD thường ảnh hưởng sớm đến chức năng điều hành, thị giác không gian và có thời gian sống trung vị ngắn hơn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ LBD trong các ca sa sút trí tuệ | Khoảng 10% tổng số ca (tương đương 1,5 triệu người tại Hoa Kỳ) |
| Tỷ lệ bệnh nhân Parkinson tiến triển thành sa sút trí tuệ | Khoảng 80% bệnh nhân |
| Thời gian sống trung vị từ khi khởi phát (Alzheimer) | 8 đến 10 năm |
| Thời gian sống trung vị từ khi khởi phát (LBD) | 7 đến 8 năm |
| Tỷ lệ đồng mắc Alzheimer ở bệnh nhân LBD | Khoảng 80% bệnh nhân |
| Tỷ lệ đồng mắc thể Lewy ở bệnh nhân Alzheimer | Khoảng 30% bệnh nhân |
| Tỷ lệ đồng mắc tổn thương mạch máu não ở cả hai nhóm | Khoảng 50% bệnh nhân |
| Số lượng hợp chất trong pipeline thử nghiệm lâm sàng (Alzheimer) | 168 hợp chất với 190 thử nghiệm |
| Số lượng thuốc đang được thử nghiệm lâm sàng (LBD) | 4 thuốc (bao gồm zervimesine, neflamapimod, nilotinib trong pha 2) |
Về mặt chẩn đoán cận lâm sàng, hiện tại Hoa Kỳ có hai xét nghiệm định tính hỗ trợ xác định thể Lewy là xét nghiệm gieo mầm dịch não tủy (seeding assay) và sinh thiết da tìm sợi thần kinh chứa alpha-synuclein. Chụp cắt lớp vận chuyển dopamine (DAT scan) chỉ là phương pháp đo lường gián tiếp hệ dopamine, không trực tiếp phát hiện thể Lewy.
Bình luận lâm sàng
Bình luận: Tài liệu cung cấp góc nhìn lâm sàng thực tiễn từ một buổi thảo luận y khoa, nhấn mạnh tính phức tạp của sa sút trí tuệ hỗn hợp - thực thể thường bị bỏ sót trong chẩn đoán lâm sàng do thiếu hụt các công cụ đo lường đồng thời nhiều biomarker. Hạn chế lớn nhất của tài liệu là dạng thông tin tổng hợp từ hội thảo, không phải là một thử nghiệm lâm sàng có đối chứng (RCT) hay phân tích gộp (meta-analysis), do đó các số liệu dịch tễ mang tính chất ước tính chung. Việc chẩn đoán sớm LBD thông qua sinh thiết da hoặc xét nghiệm dịch não tủy mở ra cơ hội can thiệp sớm, nhưng tính khả thi và chi phí-hiệu quả trong thực hành lâm sàng đại trà vẫn cần được đánh giá thêm. Ngoài ra, việc sử dụng các kháng thể đơn dòng hướng amyloid như Kisunla (donanemab) đòi hỏi phải xác định rõ sự hiện diện của amyloid, vốn chỉ xuất hiện ở 80% ca LBD, và cần loại trừ các chống chỉ định liên quan đến bệnh lý mạch máu não đi kèm.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Cần chủ động tầm soát 4 triệu chứng cốt lõi của sa sút trí tuệ thể Lewy (Parkinsonism, ảo thị, dao động nhận thức, rối loạn hành vi giấc ngủ REM) khi tiếp cận bệnh nhân sa sút trí tuệ (Mức bằng chứng: Thấp, dựa trên đồng thuận chuyên gia).
- Cân nhắc chỉ định xét nghiệm định lượng dịch não tủy (seeding assay) hoặc sinh thiết da tìm alpha-synuclein để hỗ trợ chẩn đoán xác định thể Lewy khi lâm sàng nghi ngờ nhưng chưa rõ ràng (Mức bằng chứng: Thấp).
- Thận trọng tối đa khi sử dụng các thuốc hướng thần ở bệnh nhân sa sút trí tuệ thể Lewy do tình trạng nhạy cảm cực độ với thuốc và nguy cơ xảy ra phản ứng có hại nghiêm trọng (Mức bằng chứng: Thấp, dựa trên đồng thuận chuyên gia).
- Khuyến khích bệnh nhân tham gia các hoạt động trị liệu nghệ thuật và âm nhạc để giảm thiểu các triệu chứng hành vi do buồn chán hoặc thiếu kích thích môi trường (Mức bằng chứng: Thấp).
Tài liệu tham khảo:
BrightFocus Foundation, 2026, Lewy Body, Alzheimer’s & Mixed Dementias Explained, Zoom In on Dementia & Alzheimer's, Episode 45, Video ID: G-u64p21_zc