Phân loại giải phẫu bệnh nhãn khoa và nguyên tắc xử lý bệnh phẩm trong lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
8.10.26
Last Updated

Bài giảng 'Introduction to Pathology' năm 2025 của kênh Moran CORE cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về phôi thai học, tế bào viêm và các phương pháp nhuộm đặc biệt cho các bác sĩ nhãn khoa lâm sàng.

Cơ chế phôi thai học và sinh lý bệnh học nhãn khoa

Sự phát triển bất thường của mắt bắt nguồn từ các rối loạn phôi thai học trực tiếp. Khuyết thị đầu thị giác (optic nerve coloboma) xảy ra do khe màng bồ đào phía sau (posterior choroidal fissure) đóng không kín trong quá trình phát triển. Sự thất bại trong quá trình thoái triển của hệ thống động mạch màng dịch kính (hyaloid artery) dẫn đến bệnh lý tồn lưu mạch máu thai nhi (persistent fetal vasculature). Đối với phản ứng viêm tại giác mạc, các tế bào bạch cầu đa nhân trung tính (polymorphonuclear neutrophils) giải phóng protease và collagenase trực tiếp phá hủy nhu mô, gây biến chứng hoại tử và mỏng giác mạc nhanh chóng trong các trường hợp loét giác mạc do vi khuẩn.

Dữ liệu giải phẫu bệnh và quy chuẩn xử lý bệnh phẩm

Bài giảng mô tả chi tiết các đặc điểm giải phẫu bệnh của nhãn cầu giai đoạn cuối (phthisis bulbi), các loại tế bào khổng lồ (giant cells) và các phương pháp nhuộm đặc hiệu trong nhãn khoa.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Áp lực nhãn cầu trong teo nhãn (phthisis bulbi)0 mmHg (bình thường từ 15 đến 20 mmHg)
Tuổi thai của phôi người minh họa phôi thai học mắtKhoảng 20 tuần tuổi, 1 phôi duy nhất
Nồng độ chất cố định tiêu chuẩn (formalin)10% formalin đệm trung tính
Kích thước mảnh bìa các-tông định hướng bệnh phẩm kết mạc2 cm x 2 cm, cắt khía để đánh dấu diện cắt
Tỷ lệ thể tích nhân trong tế bào lymphoChiếm khoảng 90% thể tích tế bào
Tỷ lệ thể tích nhân và bào tương trong tương bào (plasma cell)Nhân chiếm 1/3 tế bào, bào tương chiếm 2/3 tế bào
Số lượng loại tế bào khổng lồ và loại viêm hạt chính3 loại tế bào khổng lồ (Langhans, dị vật, Touton) và 3 loại viêm hạt (lan tỏa, nốt, phân vùng)
Bình luận: Tài liệu này là một bài giảng lâm sàng mang tính chất hệ thống hóa kiến thức hơn là một nghiên cứu can thiệp hay quan sát có đối chứng. Do đó, các số liệu lâm sàng cụ thể như cỡ mẫu thử nghiệm, khoảng tin cậy (CI) hay giá trị p hoàn toàn không được áp dụng. Hạn chế lớn nhất của tài liệu là dựa trên các ca lâm sàng đơn lẻ mang tính minh họa trực quan (như ca chấn thương vỡ thể thủy tinh do ngựa đá hoặc phôi thai 20 tuần tuổi). Tuy nhiên, giá trị thực tiễn của bài giảng nằm ở việc chuẩn hóa quy trình xử lý bệnh phẩm kết mạc và giác mạc ngay tại phòng mổ - một bước thường bị bỏ qua dẫn đến biến dạng dập nát (crush artifact) hoặc mất định hướng diện cắt khi chuyển đến phòng giải phẫu bệnh.

Thay đổi thực hành lâm sàng nhãn khoa

  • Luôn sử dụng mảnh bìa các-tông kích thước 2 x 2 cm để trải phẳng bệnh phẩm kết mạc trong 30 - 60 giây trước khi thả vào chất cố định nhằm tránh hiện tượng cuộn tròn.
  • Thực hiện khía một khía (notch) trên bìa các-tông để đánh dấu diện cắt phía thái dương và hai khía cho diện cắt phía trên nhằm bảo tồn định hướng giải phẫu cho nhà giải phẫu bệnh.
  • Không được cố định bằng formalin đối với các bệnh phẩm nghi ngờ u tuyến bã (sebaceous carcinoma) cần nhuộm Oil Red O hoặc bệnh phẩm làm sinh thiết tức thì (frozen section); thay vào đó phải đặt trên gạc ẩm và chuyển ngay lập tức.
  • Nhận diện nhanh ba loại tế bào khổng lồ: tế bào Langhans (nhân hình móng ngựa trong viêm mạn tính), tế bào khổng lồ dị vật (nhân sắp xếp lộn xộn quanh chỉ khâu) và tế bào Touton (vòng nhân bao quanh bởi bào tương chứa lipid trong bệnh u hạt màu vàng trẻ em - juvenile xanthogranuloma).

Tài liệu tham khảo:

Moran CORE. (2025). Introduction to Pathology [ARCHIVE]. Moran Eye Center. Video ID: Q1z-i9BAQhs.

Xem thêm