Phẫu thuật kết hợp hay tuần tự cho bệnh nhân đục thủy tinh thể kèm mộng thịt

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, chủ đề phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract) kết hợp hoặc tuần tự với mộng thịt (pterygium) đã được thảo luận nhằm tối ưu hóa kết quả thị giác cho bệnh nhân. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào mức độ mộng thịt, ảnh hưởng của nó đến khúc xạ và nhu cầu sử dụng các loại thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cao cấp.

Lý do lựa chọn phẫu thuật kết hợp

Phẫu thuật kết hợp mang lại lợi ích về phục hồi thị giác nhanh chóng, giảm số lần thăm khám bệnh viện và chi phí tổng thể thấp hơn. Đây là lựa chọn phù hợp cho nhóm bệnh nhân lớn tuổi, những người gặp khó khăn khi phải di chuyển nhiều lần. Tuy nhiên, quyết định này cần cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của từng bệnh nhân.

Chỉ định phẫu thuật tuần tự

Phẫu thuật tuần tự (staged procedure) được ưu tiên khi mộng thịt có mức độ nghiêm trọng, thường là từ độ 2 hoặc độ 3 trở lên. Mộng thịt gây ra tình trạng loạn thị do làm phẳng kinh tuyến ngang và làm dốc kinh tuyến dọc, dẫn đến biến dạng bản đồ giác mạc (topography). Ngay cả khi mộng thịt không quá dày, nếu sẹo tiến sát trục thị giác, nó vẫn gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng hình ảnh. Việc loại bỏ mộng thịt trước giúp ổn định giác mạc, cho phép đo sinh trắc học (biometry) chính xác hơn, đặc biệt quan trọng khi dự định sử dụng IOL cao cấp (premium IOL).

Ảnh hưởng khúc xạ và tính toán công suất IOL

Mộng thịt gây ra sự thay đổi công suất khúc xạ cầu và loạn thị. Một nghiên cứu trên 60 mắt cho thấy độ cong giác mạc trung bình (mean K) tăng 6 diopter sau khi loại bỏ mộng thịt. Đối với mộng thịt kích thước khoảng 2.4 mm (độ 1-2), bác sĩ cần lưu ý quá trình bù trừ công suất IOL, thường là tăng thêm 0.5 đến 0.75 diopter để tránh sai số khúc xạ cầu tồn dư. Đối với mộng thịt nhỏ, việc bù trừ thường không cần thiết do ảnh hưởng lên giác mạc trung tâm rất ít.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu60 mắt (nghiên cứu về mean K), 108 mắt (nghiên cứu về phẫu thuật đồng thời)
Thay đổi mean K sau mộng thịtTăng 6 diopter
Bù trừ công suất IOLTăng 0.5 - 0.75 diopter cho mộng thịt > 2 mm
Thời gian ổn định giác mạc1-3 tháng (mộng thịt nhỏ), 9-12 tháng (mộng thịt tiến triển)
Thời gian chờ phẫu thuật tuần tựTối thiểu 4-6 tuần (sẹo nông), >3 tháng (sẹo sâu)

Kỹ thuật và lưu ý phẫu thuật

Khi thực hiện phẫu thuật kết hợp, phẫu thuật Phaco nên được thực hiện trước, sau đó là phẫu thuật mộng thịt. Cần duy trì tiền phòng ổn định bằng chất nhầy (viscoelastic) để tránh máu hoặc keo dán mô xâm nhập vào tiền phòng. Vị trí rạch giác mạc nên tránh vùng mộng thịt vì đây là nơi có những thay đổi thoái hóa, vết thương có thể lành kém và không kín khít. Đối với các trường hợp mộng thịt xâm lấn trục thị giác gây đục giác mạc trung tâm, phẫu thuật PTK (Phototherapeutic Keratectomy) có thể được cân nhắc sau khi đã ổn định để làm sạch các vết mờ nông.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa dựa trên hình thái mộng thịt thay vì chỉ dựa vào độ loạn thị. Hạn chế của tài liệu là thiếu các nghiên cứu RCT so sánh trực tiếp giữa hai phương pháp, do đó các khuyến cáo chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và các series ca bệnh nhỏ.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc quản lý loạn thị sau phẫu thuật mộng thịt là thách thức lớn. Các nghiên cứu y văn cho thấy sự thay đổi khúc xạ sau cắt mộng thịt có thể kéo dài, do đó việc trì hoãn đặt IOL toric hoặc đa tiêu cự cho đến khi giác mạc ổn định hoàn toàn là chiến lược an toàn để đạt kết quả khúc xạ tối ưu.

  • Ưu tiên phẫu thuật tuần tự nếu mộng thịt độ 3-4 hoặc xâm lấn trục thị giác.
  • Luôn kiểm tra bản đồ giác mạc và đo sinh trắc học kỹ lưỡng trước khi chọn IOL cao cấp.
  • Tránh rạch giác mạc tại vị trí mộng thịt để đảm bảo độ kín của vết mổ.
  • Cân nhắc PTK cho các trường hợp còn đục giác mạc nông sau khi đã cắt mộng thịt.
  • Điều chỉnh công suất IOL tăng 0.5-0.75 D cho các mộng thịt lớn (>2mm) để tránh cận thị hóa sau mổ.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Shreyas Ramamurthy, 2026, Cataract With Pterygium: Combined Or Sequential?, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: Jqe9WVboJtw

Xem thêm