Chẩn đoán và quản lý tân mạch hắc mạc trong thoái hóa hoàng điểm tuổi già

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, chuyên gia nhãn khoa đã thảo luận về ba câu hỏi then chốt trong chẩn đoán và quản lý tân mạch hắc mạc (Neovascular AMD - nAMD) nhằm tối ưu hóa kết quả điều trị cho bệnh nhân. Việc tiếp cận chẩn đoán chính xác thông qua hình ảnh học đóng vai trò quyết định trong việc phân biệt nAMD với các bệnh lý khác, từ đó định hướng chiến lược tiêm thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) phù hợp.

Chẩn đoán xác định tân mạch hắc mạc

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là xác định chính xác bệnh lý là nAMD hay một tình trạng khác có biểu hiện tương tự. Nhiều trường hợp chẩn đoán nhầm dẫn đến việc chỉ định tiêm anti-VEGF không cần thiết. Ví dụ, một bệnh nhân 62 tuổi được chẩn đoán nAMD và tiêm anti-VEGF, nhưng kết quả chụp mạch huỳnh quang (FFA) cho thấy rò rỉ điển hình của bệnh võng mạc trung tâm thanh dịch (CSR). Bệnh nhân này đã đáp ứng tốt với laser khu trú. Một trường hợp khác là bệnh nhân cận thị 54 tuổi với xuất huyết tại hoàng điểm, nhưng FFA không cho thấy rò rỉ, cho phép quản lý bảo tồn thay vì can thiệp xâm lấn. Do đó, hình ảnh học là công cụ thiết yếu để xác định bản chất bệnh lý.

Phân loại tân mạch và tiên lượng

Việc phân loại tân mạch giúp dự đoán đáp ứng điều trị và tiên lượng dài hạn. Tân mạch loại 1 nằm dưới biểu mô sắc tố (RPE), thường đáp ứng tốt với anti-VEGF nhưng tiến triển chậm. Tân mạch loại 2 xuyên qua RPE, tiếp xúc trực tiếp với tế bào thụ cảm ánh sáng, đáp ứng nhanh nhưng dễ gây xơ hóa. Tân mạch loại 3 (tân mạch trong võng mạc - intraretinal neovascularization) khởi phát từ võng mạc hướng về hắc mạc, thường khó ghi hình bằng hệ thống chụp mạch thông thường. Ngoài ra, bệnh hắc võng mạc đa polyp (PCV) cần được nhận diện qua chụp mạch ICG (Indocyanine Green angiography) khi thấy các búi polyp và mạng lưới mạch máu phân nhánh. Mỗi loại có đặc điểm tái phát và đáp ứng điều trị khác nhau, giúp bác sĩ tư vấn thực tế cho bệnh nhân.

Quản lý dài hạn và teo biểu mô sắc tố

Bệnh nhân thường lo ngại về kết quả cuối cùng sau liệu trình tiêm kéo dài. Dữ liệu lâm sàng cho thấy ngay cả khi kiểm soát tốt dịch dưới võng mạc và dịch trong võng mạc, quá trình thoái hóa RPE vẫn có thể tiếp diễn, dẫn đến teo địa lý (geographic atrophy) và suy giảm thị lực. Đặc biệt, sự hiện diện của co kéo dịch kính hoàng điểm (VMT) có thể thúc đẩy quá trình teo này. Chiến lược "loose PRN" (tiêm theo nhu cầu nới lỏng) được đề xuất để giảm số lượng mũi tiêm, duy trì thị lực tối thiểu bằng cách chấp nhận một lượng dịch nhỏ, nhằm kéo dài khoảng cách giữa các lần tiêm và giảm nguy cơ teo võng mạc do ức chế quá mức VEGF.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ tuổi bệnh nhân (ca lâm sàng)54-62 tuổi
Số lần tiêm anti-VEGF trước đó (ca lâm sàng)1-2 mũi
Thời gian theo dõi tái phát (ca lâm sàng)1 năm
Định nghĩa không đáp ứng (thuốc mới)Sau 2 mũi tiêm
Định nghĩa không đáp ứng (ranibizumab)Sau 4-5 mũi tiêm
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc cá thể hóa điều trị và cảnh báo về nguy cơ teo võng mạc do ức chế VEGF quá mức. Hạn chế của tài liệu là thiếu các nghiên cứu định lượng quy mô lớn về mối liên hệ giữa anti-VEGF và tốc độ tiến triển teo địa lý.
  • Ưu tiên chụp OCTA và FFA để chẩn đoán phân biệt nAMD với các bệnh lý giả nAMD.
  • Phân loại tân mạch (loại 1, 2, 3 hoặc PCV) để dự đoán đáp ứng điều trị và tần suất tái phát.
  • Cân nhắc chiến lược "loose PRN" để giảm gánh nặng tiêm thuốc và hạn chế nguy cơ teo võng mạc.
  • Cảnh báo bệnh nhân về nguy cơ teo RPE tiến triển ngay cả khi đã kiểm soát tốt dịch võng mạc.
  • Sử dụng autofluorescence để theo dõi sự tiến triển của teo địa lý về phía hoàng điểm.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Mối liên hệ giữa việc ức chế VEGF kéo dài và sự tiến triển của teo địa lý (GA) là chủ đề đang được tranh luận trong y văn. Việc theo dõi sát sao bằng chụp tự huỳnh quang (FAF) và OCT là cần thiết để cân bằng giữa kiểm soát dịch và bảo tồn cấu trúc võng mạc.


Tài liệu tham khảo:

Abhishek Kothari, 2026, 3 Questions Answered About Neovascular Amd Imaging Feature, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: vlF0xf7_r4M.

Xem thêm