Phẫu thuật lác xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Strabismus Surgery - MISS) được báo cáo tại AIOC 2026 (IC85) như một phương pháp thay thế phẫu thuật truyền thống, tập trung vào việc giảm thiểu tổn thương mô và cải thiện kết quả hậu phẫu sớm. Kỹ thuật này được phát triển bởi Daniel Mojon từ năm 2007, với mục tiêu chính là giảm kích thước đường rạch kết mạc, bảo tồn mạch máu rìa và giảm thiểu phản ứng viêm sau mổ.
Đặc điểm và nguyên lý của MISS
MISS bao gồm các kỹ thuật như mini tenotomy và mini plication, được thiết kế để thực hiện các bước phẫu thuật thông qua các đường rạch nhỏ (keyhole incisions) thay vì bóc tách kết mạc rộng rãi. Nguyên lý cốt lõi là giảm thiểu sự gián đoạn mô, bảo tồn các mạch máu episcleral và giảm thiểu sẹo perimuscular. Trong phẫu thuật cơ trực ngang, các điểm đánh dấu được thực hiện trên kết mạc tại vị trí bám của cơ và giới hạn sau của đường rạch paramuscular. Quy tắc thực hành là kích thước đường rạch nên nhỏ hơn 1 mm so với lượng di chuyển cơ dự kiến. Việc sử dụng kính hiển vi là bắt buộc để đảm bảo độ chính xác trong quá trình bóc tách và khâu cơ bằng chỉ 8-0 Vicryl.
Kết quả nghiên cứu so sánh
Một nghiên cứu tại trung tâm của các tác giả đã so sánh MISS với phẫu thuật lác truyền thống trên các bệnh nhân lác ngang. Kết quả cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về độ lác (deviation) và thị lực (visual acuity) giữa hai nhóm. Tuy nhiên, nhóm MISS cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ đỏ kết mạc và sưng nề mi mắt ở ngày thứ 1, ngày thứ 7 và tuần thứ 3 sau mổ. Đến tuần thứ 3, tình trạng đỏ kết mạc gần như biến mất ở nhóm MISS, trong khi nhóm phẫu thuật truyền thống vẫn còn tình trạng viêm nhẹ đến trung bình.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | tài liệu không nêu |
| Độ tuổi khuyến cáo | 14 đến 40 tuổi |
| Kích thước đường rạch | thường dưới 5 mm |
| Chỉ khâu cơ | 6-0 hoặc 8-0 Vicryl |
| Hiệu quả liều (mini plication) | 5 đến 7 prism diopters |
| Khác biệt kết cục dài hạn | không có sự khác biệt giữa hai nhóm |
Bình luận: Các dữ liệu từ tài liệu cho thấy MISS có ưu thế rõ rệt về thẩm mỹ và sự thoải mái của bệnh nhân trong giai đoạn hậu phẫu sớm (dưới 3 tuần). Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây là kỹ thuật đòi hỏi đường cong học tập (learning curve) dốc và sự phụ thuộc vào kính hiển vi. Các hạn chế như khó khăn trong các ca mổ lại (re-surgeries) hoặc các trường hợp lác độ lớn cần được cân nhắc kỹ lưỡng trước khi chỉ định.
Chỉ định và hạn chế
MISS đặc biệt phù hợp cho các trường hợp lác ngang nguyên phát, bệnh nhân cần phục hồi thẩm mỹ nhanh, hoặc bệnh nhân có nguy cơ thiếu máu đoạn trước (anterior segment ischemia). Ngược lại, các trường hợp lác phức tạp, lác do bệnh lý tuyến giáp (thyroid eye disease), sẹo kết mạc dày, hoặc các ca mổ lại với giải phẫu bị biến dạng thường được khuyến cáo thực hiện bằng phương pháp truyền thống để đảm bảo khả năng bóc tách và kiểm soát cầm máu tốt hơn. Việc lựa chọn bệnh nhân (patient selection) được nhấn mạnh là yếu tố quyết định sự thành công của phẫu thuật.
- Ưu tiên MISS cho các ca lác ngang nguyên phát ở bệnh nhân từ 14-40 tuổi để tối ưu hóa hồi phục sớm.
- Sử dụng mini tenotomy cho các trường hợp lác độ nhỏ đến trung bình để giảm thiểu xâm lấn.
- Cân nhắc phẫu thuật truyền thống trong các ca mổ lại hoặc lác độ lớn có sẹo kết mạc đáng kể.
- Thực hiện mô phỏng trên wet lab hoặc cadaver trước khi triển khai lâm sàng để vượt qua đường cong học tập.
- Luôn đánh giá kỹ tiền sử phẫu thuật và tình trạng giải phẫu trước khi quyết định chọn đường rạch MISS.
Tài liệu tham khảo:
Arushi Saini, Subhash Daddy, Kanchita Pandey, Anna Ansari, 2026, AIOC 2026 IC85 Invisible cuts with visible outcomes MISS in today’s era, aioseditorproceedings, Video ID: oOKJkAC5gGU