Phiên thảo luận AIOC 2026 IC69 tập trung vào việc sử dụng các phương thức hình ảnh đa phương thức (multimodal imaging) để giải mã bệnh lý và tiên lượng cho bệnh nhân võng mạc. Các chuyên gia đã phân tích sâu về vai trò của chụp ảnh đáy mắt màu, tự huỳnh quang (autofluorescence - AF), và chụp cắt lớp quang học (Optical Coherence Tomography - OCT) trong việc đánh giá các bệnh lý như teo địa lý (geographic atrophy), thoái hóa hoàng điểm tân mạch (neovascular AMD) và bệnh lý hắc võng mạc trung tâm thanh dịch (CSC).
Đánh giá tiến triển teo địa lý
Trong teo địa lý, việc theo dõi các đặc điểm tại bờ tổn thương là yếu tố then chốt để dự đoán tốc độ tiến triển. Tự huỳnh quang (AF) giúp xác định các kiểu tiến triển nguy cơ cao như kiểu dải (banded) và lan tỏa (diffuse), nơi vùng tăng tự huỳnh quang biểu thị bờ tổn thương đang hoạt động. Các nghiên cứu chỉ ra rằng kiểu tiến triển lan tỏa và kiểu rỉ rả (trickling) là những dạng tiến triển nhanh nhất. Ngoài ra, OCT đóng vai trò quan trọng trong việc đo lường các khuyết tật truyền dẫn (hypertransmission defects) và đánh giá các khoảng trống dòng chảy hắc mạc (coro-capillary flow voids) trên OCTA. Một ngưỡng quan trọng được xác định là 250 micron; nếu vùng tổn thương nhỏ hơn ngưỡng này, nó được phân loại là IORA (Incomplete Outer Retinal Atrophy), một dấu ấn sinh học quan trọng cho sự hình thành teo hoàn toàn sau này.
Chẩn đoán và phân loại tân mạch hoàng điểm
Việc phân loại chính xác tân mạch hoàng điểm (CNVM) là bước tiên quyết để đưa ra chiến lược điều trị hiệu quả. Các loại tân mạch được chia thành: loại 1 (dưới biểu mô sắc tố võng mạc - RPE), loại 2 (xuyên qua RPE tiếp xúc trực tiếp với tế bào cảm thụ ánh sáng) và loại 3 (tân mạch trong võng mạc). Hình ảnh OCTA cho thấy các mạng lưới mạch máu tân mạch (BVN) và các polyp trong bệnh lý hắc võng mạc đa polyp (PCV). Việc nhận diện đúng loại tân mạch giúp tiên lượng đáp ứng điều trị, trong đó loại 1 thường có đáp ứng tốt nhưng chậm, trong khi loại 2 và 3 có đáp ứng nhanh hơn nhưng dễ dẫn đến xơ hóa. Các dấu hiệu như sự hiện diện của dịch dưới võng mạc (SRF) và mật độ mạch máu trên OCTA là những chỉ số quan trọng để đánh giá đáp ứng điều trị.
Phổ bệnh lý hắc mạc dày (Pachychoroid)
Phổ bệnh lý hắc mạc dày bao gồm nhiều thực thể từ bệnh lý biểu mô sắc tố hắc mạc (pachy-epitheliopathy) đến PCV và CSC. Cơ chế bệnh sinh được cho là do sự quá tải tĩnh mạch hắc mạc (choroidal venous overload) dẫn đến tắc nghẽn và thiếu máu cục bộ mao mạch hắc mạc. Các dấu hiệu hình ảnh đặc trưng bao gồm hắc mạc dày, các tĩnh mạch hắc mạc giãn rộng và sự hiện diện của dấu hiệu lớp kép (double layer sign). Việc sử dụng OCTA đã thay đổi cách tiếp cận chẩn đoán, cho phép nhận diện các tổn thương mà trước đây cần đến chụp mạch ICG (Indocyanine Green Angiography) mới có thể xác định rõ ràng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ngưỡng IORA | 250 microns |
| Tỷ lệ tân mạch trong MACTel | 10-20% bệnh nhân |
| Độ chính xác OCTA so với ICG trong PCV | 80% |
| Thời gian theo dõi đáp ứng | 18 và 24 tháng |
Bình luận: Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc sử dụng đơn độc độ dày hoàng điểm trung tâm (CRT) để theo dõi đáp ứng điều trị là không đủ và đôi khi gây hiểu lầm. Cần kết hợp đánh giá cấu trúc trên OCT (như tính toàn vẹn của lớp ellipsoid zone và màng giới hạn ngoài) cùng với các dấu hiệu trên OCTA để có cái nhìn toàn diện. Hạn chế hiện tại là sự thiếu hụt các nghiên cứu định lượng tự động hóa, khiến việc đánh giá vẫn mang tính chất định tính và phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của bác sĩ.
- Theo dõi sát tính toàn vẹn của lớp ellipsoid zone (EZ) và màng giới hạn ngoài (ELM) trên OCT để tiên lượng thị lực.
- Sử dụng OCTA như một công cụ sàng lọc đầu tay để phát hiện sớm tân mạch thay vì chỉ dựa vào chụp mạch cản quang truyền thống.
- Cần cảnh giác với các dấu hiệu của hội chứng co kéo (vitreomacular traction) và sự tiến triển của teo địa lý ngay cả khi đã kiểm soát tốt dịch võng mạc.
- Đánh giá các yếu tố nguy cơ hệ thống như hút thuốc lá và rối loạn lipid máu trong các bệnh lý võng mạc do ảnh hưởng đến tưới máu hắc võng mạc.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC69 The YIN & YANG of Retinal Imaging The 3 Questions Answered Series, aioseditorproceedings, Video ID: 4NM9LO_We1E