Phẫu thuật lại trong bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh: Nguyên nhân và tiếp cận lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC 2026, phiên IC245, Dr. Sharat Hegde đã trình bày về các thách thức trong phẫu thuật lại (re-surgeries) ở bệnh nhân bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR). Phẫu thuật cắt dịch kính (diabetic vitrectomy) là một can thiệp phức tạp, trong đó khoảng 28% trường hợp có thể gặp xuất huyết dịch kính tái phát hoặc cần phẫu thuật lại vì nhiều lý do khác nhau.

Nguyên nhân và đánh giá trước phẫu thuật

Khác với bong võng mạc do rách (rhegmatogenous RD), PDR có nguy cơ tái phát cao với xuất huyết dịch kính hoặc co kéo võng mạc. Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến phẫu thuật lại là xuất huyết dịch kính tái phát. Các yếu tố nguy cơ bao gồm màng tân mạch tồn dư do không loại bỏ hết trong lần đầu, tăng sinh xơ mạch tại vị trí cổng củng mạc (sclerotomy ports), hoặc panretinal photocoagulation (PRP) không hoàn toàn dẫn đến tái tăng sinh tân mạch. Ngoài ra, hạ nhãn áp sau phẫu thuật do rò rỉ khí cũng là một yếu tố thúc đẩy xuất huyết tái phát. Trước khi can thiệp lại, cần đánh giá kỹ lưỡng hồ sơ phẫu thuật lần đầu, kiểm tra các yếu tố hệ thống như nồng độ creatinine huyết thanh và chức năng thận, đặc biệt ở bệnh nhân đang chạy thận nhân tạo (thường sử dụng lọc máu không heparin - heparin-free dialysis) vì biến động huyết áp có thể gây xuất huyết dịch kính.

Kỹ thuật phẫu thuật và quản lý trong mổ

Trong phẫu thuật lại, việc đặt trocar cần thận trọng do mắt thường ở trạng thái hạ nhãn áp (hypotenous). Phẫu thuật viên nên thực hiện cắt dịch kính phần trước (anterior vitrectomy) để làm sạch máu và cải thiện tầm nhìn. Nếu có màng xơ mạch tồn dư, cần thực hiện membranectomy và laser nội nhãn (endolaser) diện rộng để giảm nguy cơ tái phát. Đối với các trường hợp co kéo võng mạc phức tạp, phẫu thuật hai tay (bimanual surgery) với sự hỗ trợ của "tay thứ ba" giúp bóc tách màng hiệu quả hơn. Việc sử dụng anti-VEGF trước hoặc trong phẫu thuật được khuyến cáo để giảm chảy máu nội nhãn nếu không có co kéo võng mạc đáng kể. Nếu có rách võng mạc hoặc bong võng mạc, việc sử dụng dầu silicone (silicone oil) 5.000 centistokes được ưu tiên để duy trì sự ổn định lâu dài thay vì chỉ dùng khí.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ cần phẫu thuật lại28%
Tiên lượng tốt (xuất huyết dịch kính)73,7%
Tiên lượng tốt (bong võng mạc co kéo)24%
Loại dầu silicone khuyến cáo5.000 centistokes
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bóc tách màng và kiểm soát tân mạch. Cần lưu ý rằng việc sử dụng anti-VEGF trong phẫu thuật lại cần cân nhắc kỹ nếu có co kéo võng mạc tiến triển để tránh làm nặng thêm tình trạng co kéo.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ cần phẫu thuật lại (tỷ lệ 1/4).
  • Luôn kiểm tra tình trạng tăng sinh dịch kính phần trước (anterior hyaloid proliferation) trước khi vào khoang dịch kính.
  • Ưu tiên bóc tách màng và laser diện rộng để giảm tái phát.
  • Cân nhắc sử dụng dầu silicone 5.000 centistokes trong các ca phức tạp có rách võng mạc hoặc co kéo cao độ.
  • Thực hiện bóc tách màng ngăn cách trong (ILM peeling) trong các ca PDR có co kéo để giảm nguy cơ bong võng mạc thứ phát.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Sharat Hegde, 2026, Resurgeries in Proliferative Diabetic Retinopathy Causes Approach and Technique, AIOC2026 IC245, Video ID: noNszxLce5Q.

Xem thêm