Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC207, Dr. Rohit Saxena đã trình bày về các thách thức và chiến lược trong phẫu thuật lại (re-surgeries) cho bệnh nhân lác. Khoảng 5 đến 10% bệnh nhân trải qua phẫu thuật lác cần can thiệp lại do kết quả ban đầu không đạt như mong đợi, đặc biệt ở các ca phức tạp như liệt dây thần kinh số 3, số 4 hoặc hội chứng Duane.
Đánh giá trước phẫu thuật lại
Việc thu thập dữ liệu cũ bao gồm hồ sơ bệnh án, hình ảnh và chi tiết các thủ thuật đã thực hiện là bước tiên quyết để xác định nguyên nhân thất bại, liệu đó là tái phát hay kết quả kém ngay từ đầu. Cần kiểm tra kỹ các yếu tố nguy cơ toàn thân để đánh giá nguy cơ thiếu máu đoạn trước (anterior segment ischemia). Bác sĩ cần thực hiện thăm khám chi tiết về vận nhãn (motility), kiểm tra giới hạn vận động để phân biệt giữa cơ bị trượt (slipped muscle) hoặc cơ đối bên bị co thắt. Các dấu hiệu như hạn chế vận động kèm theo sự mở rộng khe mi khi liếc có thể gợi ý cơ bị trượt, trong khi sự co rút khi liếc gợi ý cơ đối vận bị co thắt.
Kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và phẫu thuật
Sử dụng chụp cắt lớp bán phần trước (AS-OCT) hoặc siêu âm sinh hiển vi (UBM) hỗ trợ xác định vị trí cơ đã phẫu thuật, đánh giá tình trạng cơ được lùi (recessed) hay cắt ngắn (resected). Trong phẫu thuật, nên ưu tiên đường rạch rìa (limbal incision) để có độ bộc lộ tốt, dù có thể gây chảy máu nhiều hơn. Luôn kiểm tra nghiệm pháp cưỡng bức thụ động (FDT - Forced Duction Test) cả trước và sau phẫu thuật. Khi phẫu thuật lại, cần tuân thủ các giới hạn an toàn để tránh tạo ra tình trạng mất cân bằng vận nhãn (incomitance). Đối với các cơ trực dọc, nếu lùi trên 4-5 mm, cần cân nhắc chuyển vị trí theo chiều ngang (nasal shifting) để tránh tạo ra hình chữ A trong tư thế nhìn xuống.
Quản lý các ca lâm sàng đặc biệt
Trong các ca liệt dây thần kinh, kỹ thuật neo cơ (medial anchor) hoặc các thủ thuật chuyển vị (transposition) như Nishida thường được áp dụng. Đối với hội chứng Duane, tác giả hạn chế sử dụng chỉ cố định sau (PFS - Posterior Fixation Suture) do nguy cơ gây lác xuống (hypotropia). Khi thực hiện các thủ thuật nối cơ (muscle union), luôn nên neo cơ vào củng mạc thay vì chỉ khâu vào cơ để tránh tình trạng các sợi cơ bị tách rời và trượt trên nhãn cầu theo thời gian. Vị trí neo cơ nên tỉ lệ thuận với chiều dài trục nhãn cầu để đảm bảo hiệu quả tối ưu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ phẫu thuật lại | 5 đến 10% bệnh nhân |
| Lùi cơ trực dọc cần chuyển vị ngang | Trên 4 đến 5 mm |
| Vị trí neo cơ (muscle union) | 14 mm (lý tưởng) |
| Sử dụng PFS trong hội chứng Duane | Không khuyến cáo |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa phẫu thuật và khả năng ứng biến trong mổ dựa trên tình trạng xơ hóa hoặc giải phẫu thực tế. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu thống kê về tỷ lệ thành công cụ thể sau phẫu thuật lại, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của diễn giả.
- Luôn thực hiện FDT trước và sau khi phẫu thuật lại.
- Ưu tiên đường rạch rìa để bộc lộ rõ ràng các cơ đã phẫu thuật trước đó.
- Khi thực hiện thủ thuật nối cơ, luôn neo vào củng mạc để tránh trượt cơ.
- Cân nhắc chuyển vị ngang khi lùi cơ trực dọc quá 4-5 mm để tránh biến chứng A-pattern.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Rohit Saxena, 2026, Resurgeries in Strabismus, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: dZItontvrkg.