Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Akanksha Sharma đã trình bày các chiến lược quản lý bất thường khúc xạ sau phẫu thuật (post-operative refractive surprises) trên bệnh nhân đã đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL). Việc xử lý các tình huống này đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng về nguyên nhân, bao gồm kiểm tra công thức tính IOL, sai sót dữ liệu, hoặc các vấn đề về vị trí IOL.
Đánh giá nguyên nhân và phân loại
Bước đầu tiên trong quản lý là xác định nguồn gốc của sai số. Bác sĩ cần kiểm tra lại công thức tính IOL, các thông số công suất trụ (cylindrical powers) đã được điều chỉnh bằng IOL toric hoặc đường rạch thư giãn rìa (LRIs), và loại trừ sai sót con người trong nhập liệu. Các bất thường khúc xạ được chia thành hai nhóm chính: sai số khúc xạ âm (minus residual refractive error) và sai số khúc xạ dương (plus residual refractive error). Sai số âm thường liên quan đến việc không điều chỉnh độ lùi sulcus, hội chứng căng túi bao sau (back distension syndrome) hoặc co rút bao (capsular contraction). Ngược lại, sai số dương thường gặp ở bệnh nhân đã phẫu thuật khúc xạ trước đó hoặc sử dụng IOL haptic dạng đĩa (plate haptic lenses). Việc giãn đồng tử để đánh giá lâm sàng là bắt buộc.
Lựa chọn phương pháp điều trị
Bệnh nhân có thể lựa chọn phương pháp không phẫu thuật (kính gọng hoặc kính áp tròng) nếu không muốn can thiệp lại. Đối với phẫu thuật, các lựa chọn bao gồm can thiệp trên giác mạc hoặc trên thủy tinh thể. Phẫu thuật giác mạc (PRK, LASIK, SMILE) chỉ nên thực hiện khi sai số dưới 2 diopters, không có bệnh lý giác mạc, và đã điều trị khô mắt (dry eye) ổn định. Thời gian chờ đợi tối thiểu là 3 tháng sau phẫu thuật ban đầu để khúc xạ ổn định. Đối với IOL toric bị lệch, cần xoay lại IOL về đúng vị trí trong vòng 2 tuần. Công cụ iTrace có thể hỗ trợ xác định mức độ xoay cần thiết để điều chỉnh công suất trụ.
Secondary Piggyback IOL và các kỹ thuật khác
Secondary piggyback IOL là một lựa chọn khi cần điều chỉnh khúc xạ. Công thức tính toán dựa trên khúc xạ chủ quan (manifest refraction) và độc lập với chiều dài trục nhãn cầu. Đối với sai số viễn thị, nếu dưới 7 diopters, nhân tương đương cầu (spherical equivalent) với 1.5. Nếu trên 7 diopters, sử dụng công thức Holiday hoặc refractive versions. Đối với mắt ngắn, nhân với 1.5 và cộng 1; mắt bình thường nhân 1.4 cộng 1; mắt dài nhân 1.3 cộng 1. Đối với sai số cận thị, áp dụng công thức tương tự nhưng trừ đi 1. Các biến chứng cần lưu ý bao gồm phân tán sắc tố (pigment dispersion), viêm màng bồ đào (uveitis), glaucoma thứ phát, và đục giữa các thấu kính (interlenticular opacifications).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian chờ phẫu thuật giác mạc | tối thiểu 3 tháng |
| Thời gian xoay lại IOL toric | trong vòng 2 tuần |
| Sai số cho phép phẫu thuật giác mạc | dưới 2 diopters |
| Công thức tính piggyback (viễn < 7D) | SE x 1.5 |
| Công thức tính piggyback (viễn > 7D) | Holiday hoặc refractive versions |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như optic capture hoặc secondary piggyback đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và quản lý biến chứng chặt chẽ. Việc sử dụng công thức tính toán piggyback cần thận trọng vì độ chính xác phụ thuộc hoàn toàn vào khúc xạ chủ quan của bệnh nhân.
- Luôn thực hiện đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng và giao tiếp rõ ràng với bệnh nhân về các rủi ro.
- Xây dựng thuật toán quản lý cụ thể cho từng loại bất thường khúc xạ sau phẫu thuật.
- Ưu tiên điều trị khô mắt trước khi cân nhắc bất kỳ can thiệp phẫu thuật giác mạc nào.
- Cân nhắc các phương pháp không phẫu thuật trước khi quyết định can thiệp xâm lấn lại.
- Luôn kiểm tra và giải phóng hoàn toàn các dính (adhesions) trước khi thao tác trên IOL để tránh tổn thương dây chằng Zinn.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Akanksha Sharma, 2026, Managing Post-operative Refractive Surprises, AIOC2026 - IC105, https://www.youtube.com/watch?v=KUatblWqOVU