Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Akanksha Sharma đã trình bày các chiến lược lâm sàng để xử trí tình trạng bất thường khúc xạ sau phẫu thuật (post-operative refractive surprise) ở bệnh nhân đã đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL). Việc tiếp cận đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng về nguyên nhân gốc rễ, bao gồm kiểm tra công thức tính IOL, sai sót trong nhập liệu, hoặc các vấn đề về vị trí IOL.
Đánh giá nguyên nhân và phân loại
Bước đầu tiên là rà soát lại toàn bộ dữ liệu tiền phẫu, bao gồm công thức tính IOL, việc điều chỉnh loạn thị bằng IOL toric hoặc rạch giác mạc thư giãn (LRIs), và thông tin bệnh nhân để loại trừ sai sót con người. Cần phân biệt loại bất thường khúc xạ: sai số âm thường liên quan đến việc không điều chỉnh độ sulcus IOL, hội chứng căng túi bao (bag distension syndrome) hoặc co rút bao (capsular contraction). Ngược lại, sai số dương thường gặp ở bệnh nhân đã phẫu thuật khúc xạ trước đó hoặc sử dụng IOL haptic dạng đĩa (plate haptic lenses). Việc giãn đồng tử để đánh giá lâm sàng các dấu hiệu này là bắt buộc.
Lựa chọn phương pháp điều trị
Bệnh nhân có thể lựa chọn phương pháp không phẫu thuật (kính gọng hoặc kính tiếp xúc) nếu không muốn can thiệp lại. Đối với can thiệp phẫu thuật, lựa chọn phụ thuộc vào loại IOL hiện tại. Nếu là IOL đơn tiêu (monofocal IOL), các thủ thuật trên giác mạc như PRK, LASIK hoặc SMILE có thể được cân nhắc. Nếu IOL toric bị lệch, cần xoay lại IOL về vị trí đúng trong vòng 2 tuần. Các lựa chọn khác bao gồm IOL chồng (piggyback IOL), ICL, thay thế IOL hoặc kẹp quang học (optic capture).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian tối ưu xoay lại IOL toric | Trong vòng 2 tuần |
| Thời gian chờ đợi trước phẫu thuật giác mạc | Ít nhất 3 tháng |
| Ngưỡng độ khúc xạ cho phẫu thuật giác mạc | Dưới 2 diopters |
| Hệ số nhân cho sai số hyperopic < 7D | 1.5 lần |
| Hệ số nhân cho sai số hyperopic > 7D | Holiday formula hoặc refractive versions formula |
Kỹ thuật IOL chồng và thay thế
Khi tính toán IOL cho piggyback, công thức không phụ thuộc vào chiều dài trục nhãn cầu mà dựa vào khúc xạ chủ quan (manifest refraction). Đối với mắt ngắn, nhân hệ số 1.5 và cộng 1; mắt bình thường nhân 1.4 và cộng 1; mắt dài nhân 1.3 và cộng 1. Đối với sai số cận thị (overpowered), công thức tương tự nhưng trừ đi 1. Các biến chứng cần lưu ý bao gồm phân tán sắc tố, viêm màng bồ đào, glaucoma thứ phát và đục bao liên thấu kính (interlenticular opacifications). Khi thay thế IOL, cần loại bỏ hoàn toàn các dính trước khi thao tác để tránh bong zonule. Sử dụng dụng cụ Nightinggale polisher để làm sạch PCO và cân nhắc đặt vòng căng bao (capsular tension ring) nếu cần thiết.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng iTrace để hỗ trợ tính toán độ xoay IOL toric. Cần lưu ý rằng việc kẹp quang học (optic capture) là một kỹ thuật đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu túi bao để tránh biến chứng bong zonule.
- Luôn thực hiện đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng và giao tiếp rõ ràng với bệnh nhân về các rủi ro.
- Xây dựng thuật toán quản lý chuẩn cho các trường hợp bất thường khúc xạ sau phẫu thuật.
- Ưu tiên điều trị khô mắt trước khi thực hiện bất kỳ thủ thuật nào trên giác mạc.
- Luôn giải phóng hoàn toàn các dính trước khi cố gắng lấy IOL ra khỏi túi bao để tránh tổn thương zonule.
- Cân nhắc các phương pháp không truyền thống như kẹp quang học khi phù hợp với tình trạng lâm sàng.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Akanksha Sharma, 2026, Managing Post-operative Refractive Surprises, AIOC2026 - IC105, Video ID: KUatblWqOVU.