Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Shobhita Shah đã trình bày về các vấn đề giác mạc thường gặp sau phẫu thuật Phaco, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tiền phẫu và quản lý biến chứng để đạt kết quả thị giác tối ưu. Phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện nay không chỉ là phẫu thuật phục hồi thị lực mà đã trở thành phẫu thuật khúc xạ, đòi hỏi sự kỳ vọng cao từ bệnh nhân và sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ phẫu thuật viên.
Phân loại các vấn đề giác mạc hậu phẫu
Các vấn đề giác mạc được chia thành ba giai đoạn chính: giai đoạn hậu phẫu tức thì (ngày 1 hoặc ngày 2), giai đoạn sớm (tuần 1 hoặc tuần 2) và giai đoạn muộn (khoảng 1,5 tháng). Việc xác định đúng thời điểm xuất hiện giúp phẫu thuật viên định hướng nguyên nhân và phương pháp xử trí phù hợp.
Phù giác mạc sau phẫu thuật Phaco
Phù giác mạc (corneal edema) có thể xảy ra ngay cả sau một ca phẫu thuật không biến cố. Nguyên nhân tiền phẫu bao gồm đục thủy tinh thể cứng (hard cataract), bệnh lý nội mô như loạn dưỡng nội mô Fuchs (Fuchs' endothelial corneal dystrophy - FECD), hoặc các tổn thương giác mạc nhỏ (corneal guttate) bị bỏ sót. Nguyên nhân trong phẫu thuật bao gồm sử dụng năng lượng Phaco cao, thời gian Phaco kéo dài, hoặc chạm dụng cụ vào nội mô. Các yếu tố khác bao gồm tồn lưu chất nhầy (retained viscoelastic), tồn lưu chất nhân hoặc vỏ, tăng nhãn áp (intraocular pressure - IOP), bong màng Descemet (Descemet membrane detachment - DMD), bỏng vết mổ, hoặc hội chứng độc tính tiền phòng (Toxic Anterior Segment Syndrome - TASS).
Quản lý bong màng Descemet và các biến chứng khác
Bong màng Descemet thường xảy ra do thao tác tại vết mổ hoặc quá trình thủy hóa giác mạc. Việc quản lý dựa trên vị trí, chiều cao và chiều dài của vùng bong. Các lựa chọn bao gồm theo dõi, hoặc can thiệp phẫu thuật như cố định màng Descemet (DM pexy) bằng chỉ khâu, không khí hoặc khí (SF6, C3F8). Đối với TASS, cần phân biệt với viêm nội nhãn (endophthalmitis), tránh các tác nhân gây kích ứng và sử dụng steroid tại chỗ. Các biến chứng muộn như sẹo vết mổ, khô mắt (dry eye) hoặc loạn thị giác mạc (corneal astigmatism) cần được đánh giá và xử trí bằng cách tư vấn kỹ, sử dụng chất bôi trơn và quản lý vết mổ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ngưỡng pachymetry nguy cơ | > 620 microns |
| Thời gian theo dõi muộn | Khoảng 1,5 tháng |
| Phương pháp chẩn đoán DMD | Slit lamp hoặc AS-OCT |
| Xử trí DMD | DM pexy với chỉ khâu, không khí hoặc khí (SF6, C3F8) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng kính hiển vi nội mô (specular microscopy) để đánh giá mật độ tế bào nội mô trước phẫu thuật là bước quan trọng để tiên lượng nguy cơ phù giác mạc. Việc tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ phù giác mạc sau mổ là chiến lược bảo vệ pháp lý cần thiết cho phẫu thuật viên.
- Thực hiện đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng, bao gồm soi kính hiển vi nội mô cho các trường hợp nghi ngờ.
- Sử dụng chất nhầy loại phân tán (dispersive viscoelastic) để bảo vệ nội mô trong các ca khó.
- Ưu tiên phẫu thuật Phaco với năng lượng thấp, tốc độ dòng chảy thấp hoặc chuyển sang phẫu thuật đục thủy tinh thể bằng đường mổ nhỏ thủ công (MSICS) nếu giác mạc có tổn thương nội mô đáng kể.
- Duy trì giao tiếp cởi mở, dành thời gian tư vấn (chair time) và trấn an bệnh nhân khi có biến chứng xảy ra.
- Chuyển tuyến kịp thời đến chuyên gia giác mạc nếu nghi ngờ bong màng Descemet hoặc các tình trạng không đáp ứng với điều trị nội khoa.
Tài liệu tham khảo:
Shobhita Shah, 2026, Corneal Issues, AIOC2026 IC77, aioseditorproceedings, Video ID: aMruK98xDjc.