Quản lý biến chứng phẫu thuật nhãn khoa: Chiến lược xử trí tình huống bất ngờ

Bs Ngô Hữu Thế
23.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 (IC261) với chủ đề "Eyes on the Unexpected – Always Be Ready with the Plan B" đã tập trung thảo luận về các chiến lược quản lý biến chứng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể và chấn thương nhãn khoa. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị sẵn sàng các phương án dự phòng (Plan B) khi đối mặt với những tình huống không mong đợi trong phòng mổ.

Quản lý lệch hoặc bong thủy tinh thể nhân tạo (IOL)

Khi đối mặt với tình trạng lệch hoặc bong thủy tinh thể nhân tạo (Intraocular Lens - IOL) do chấn thương hoặc thiếu hỗ trợ bao sau (Posterior Capsule - PC support), phẫu thuật viên cần cân nhắc các phương án thay thế. Nếu hỗ trợ bao sau đủ, có thể đặt IOL 3 mảnh vào rãnh (sulcus). Trong trường hợp không có hỗ trợ bao sau, các lựa chọn bao gồm IOL cố định củng mạc (scleral fixated IOL) hoặc IOL kẹp mống mắt (iris claw IOL). Tác giả ưu tiên sử dụng IOL kẹp mống mắt cố định phía sau (retrofixated iris claw lens) vì ưu điểm không cần can thiệp vào củng mạc, thủ thuật nhanh chóng và xâm lấn tối thiểu, với điều kiện mống mắt phải khỏe mạnh.

Xử trí biến chứng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Biến chứng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể như rách bao sau (Posterior Capsule Rupture - PCR) hoặc rơi nhân vào buồng dịch kính đòi hỏi sự bình tĩnh và kỹ năng xử trí kịp thời. Việc sử dụng fragmatome là kỹ thuật phổ biến, tuy nhiên nếu không có sẵn thiết bị, phẫu thuật viên có thể sử dụng light pipe và cutter để đưa nhân ra buồng tiền phòng. Một kỹ thuật khác là sử dụng lưỡi dao 20 gauge để xuyên qua nhân và xoay nhẹ nhàng ra tiền phòng. Điều quan trọng là phải duy trì tiền phòng ổn định bằng chất nhầy (viscoelastics) để bảo vệ nội mô giác mạc.

Quản lý chấn thương cơ vận nhãn

Chấn thương cơ vận nhãn là tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Dấu hiệu nhận biết bao gồm hạn chế vận động nhãn cầu và biến dạng mi mắt. Trong phẫu thuật sửa chữa, việc tìm kiếm đầu cơ bị đứt (stump) là thách thức lớn do tình trạng viêm và xuất huyết. Tác giả đề xuất tìm kiếm mô có màu nâu đỏ (maroon color tissue) - đặc điểm nhận dạng của cơ vận nhãn. Cần tránh kéo nhãn cầu về phía đối diện vì có thể làm cơ rút sâu hơn vào hốc mắt. Kiểm tra độ đàn hồi (recoil test) là cần thiết để đảm bảo cơ đã được gắn chắc chắn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫuTài liệu không nêu
Tỷ lệ biến chứngTài liệu không nêu
Thời gian theo dõi1 năm (ca chấn thương cơ vận nhãn)
Phương pháp ưu tiên (thiếu hỗ trợ bao)Retrofixated iris claw lens
Dụng cụ hỗ trợ tìm cơSinski hook
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày mang tính chất kinh nghiệm cá nhân của phẫu thuật viên trong các tình huống khẩn cấp. Việc sử dụng IOL kẹp mống mắt đòi hỏi kỹ năng thao tác trên mống mắt tinh tế để tránh tổn thương cấu trúc này. Đối với chấn thương cơ vận nhãn, việc tìm kiếm mô cơ trong môi trường viêm nhiễm là một thách thức lớn, đòi hỏi sự kiên nhẫn và hiểu biết sâu sắc về giải phẫu hốc mắt.
  • Luôn chuẩn bị sẵn sàng phương án dự phòng (Plan B) trước khi bắt đầu bất kỳ ca phẫu thuật nào.
  • Không nên phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc; sự tự tin và kỹ năng của phẫu thuật viên là yếu tố quyết định.
  • Khi gặp biến chứng, hãy dừng lại, bình tĩnh đánh giá tình hình và xử trí theo từng bước.
  • Trong chấn thương cơ vận nhãn, tìm kiếm mô cơ màu nâu đỏ là chìa khóa để phục hồi chức năng.
  • Đối với bệnh nhân không hài lòng sau phẫu thuật, cần đánh giá kỹ lưỡng về khúc xạ, bề mặt nhãn cầu và các yếu tố tâm lý trước khi can thiệp lại.

Tài liệu tham khảo:

Gautam Parma, et al., 2026, AIOC 2206 IC261 EYES ON THE UNEXPECTED – Always Be Ready with the Plan B, aioseditorproceedings, Video ID: dli4v5j6Ny8.

Xem thêm