Hội thảo AIOC 2026, phiên IC261 với chủ đề "Eyes on the Unexpected – Always Be Ready with the Plan B" đã tập hợp các chuyên gia phẫu thuật hàng đầu để thảo luận về cách quản lý các biến chứng không mong muốn trong phẫu thuật đục thủy tinh thể và chấn thương nhãn khoa. Các báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị sẵn sàng các phương án dự phòng (Plan B) để đảm bảo kết quả thị giác tối ưu cho bệnh nhân.
Xử trí lệch hoặc bán trật thủy tinh thể nhân tạo (IOL)
Trong các trường hợp lệch hoặc bán trật IOL do chấn thương hoặc thiếu hỗ trợ bao sau (PC support), phẫu thuật viên cần đánh giá kỹ tình trạng dây chằng Zinn (zonular support). Khi không đủ hỗ trợ bao, các lựa chọn bao gồm cố định củng mạc (scleral fixated IOL) hoặc sử dụng IOL kẹp mống mắt (iris claw IOL). Tác giả ưu tiên sử dụng IOL kẹp mống mắt cố định phía sau (retrofixated iris claw lens) vì tính xâm lấn tối thiểu, tiết kiệm thời gian và không cần can thiệp vào củng mạc. Điều kiện tiên quyết là mống mắt phải khỏe mạnh; nếu mống mắt bị thiếu hụt hoặc tổn thương, phương pháp này sẽ không hiệu quả.
Quản lý rơi nhân trong phẫu thuật Phaco
Khi xảy ra biến chứng rơi nhân vào buồng dịch kính, phẫu thuật viên cần thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) kỹ lưỡng để làm sạch buồng dịch kính và giải phóng nhân khỏi các sợi dịch kính. Việc sử dụng fragmatome đòi hỏi kỹ năng cao để tránh kéo căng võng mạc. Nếu không có sẵn fragmatome, có thể sử dụng light pipe và cutter để đưa nhân ra tiền phòng một cách nhẹ nhàng. Việc duy trì tiền phòng ổn định bằng chất nhầy (viscoelastics) là cực kỳ quan trọng để bảo vệ nội mô giác mạc trong suốt quá trình thao tác.
Chuyển đổi kỹ thuật trong phẫu thuật đục thủy tinh thể
Phẫu thuật Phaco là tiêu chuẩn vàng, nhưng trong các tình huống khó như đục thủy tinh thể cứng, hỗ trợ bao yếu, hoặc đồng tử co, phẫu thuật viên không nên ngần ngại chuyển đổi sang kỹ thuật mổ ngoài bao (SICS) hoặc các phương pháp thủ công khác. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu như độ sâu tiền phòng thay đổi đột ngột hoặc mất phản xạ đỏ là chìa khóa để ngăn ngừa biến chứng nặng hơn. Ego (cái tôi) của phẫu thuật viên không nên là rào cản đối với việc chuyển đổi kỹ thuật để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.
Quản lý rách cơ vận nhãn
Chấn thương rách cơ vận nhãn là biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Dấu hiệu nhận biết bao gồm hạn chế vận động nhãn cầu và sụp mi (nếu cơ trực dưới bị tổn thương). Mantra của phẫu thuật viên là tìm kiếm mô cơ có màu nâu đỏ (maroon color) trong khối mô tổn thương. Việc kéo nhãn cầu về hướng đối diện để bộc lộ phẫu trường là chống chỉ định vì có thể làm cơ tụt sâu hơn vào hốc mắt. Thay vào đó, cần bộc lộ rộng rãi và tìm kiếm mô cơ một cách cẩn thận để khâu nối lại vào vị trí bám cũ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu | Tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ biến chứng | Tài liệu không nêu |
| Thời gian theo dõi | 1 năm (ca lâm sàng chấn thương cơ) |
| Phương pháp ưu tiên khi thiếu hỗ trợ bao | Retrofixated iris claw IOL |
| Dấu hiệu nhận biết rách cơ | Hạn chế vận động, sụp mi |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày mang tính chất kinh nghiệm cá nhân của các phẫu thuật viên (expert opinion). Việc sử dụng IOL kẹp mống mắt (iris claw) đòi hỏi phẫu thuật viên phải có kỹ năng thao tác trên mống mắt tốt để tránh tổn thương cấu trúc này. Đối với rách cơ vận nhãn, việc tìm kiếm mô cơ trong tình trạng viêm cấp tính là một thách thức lớn, đòi hỏi sự kiên nhẫn và hiểu biết sâu sắc về giải phẫu hốc mắt.
- Luôn chuẩn bị sẵn sàng Plan B cho mọi ca phẫu thuật, đặc biệt là các ca khó.
- Không nên để cái tôi cá nhân ngăn cản việc chuyển đổi kỹ thuật khi cần thiết.
- Trong chấn thương cơ vận nhãn, tránh kéo nhãn cầu về hướng đối diện để tìm cơ.
- Luôn duy trì tiền phòng ổn định bằng chất nhầy để bảo vệ nội mô giác mạc.
- Nhận diện sớm các dấu hiệu biến chứng để can thiệp kịp thời, tránh làm tổn thương thêm.
Tài liệu tham khảo:
Gautam Parma, Venote Kumar Singh, Rakkesh Shakya, et al., 2026, AIOC 2206 IC261 EYES ON THE UNEXPECTED – Always Be Ready with the Plan B, aioseditorproceedings, Video ID: dli4v5j6Ny8.