Xử trí đục thủy tinh thể chấn thương: Thời điểm và kỹ thuật can thiệp

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC 2026, báo cáo IC89 của Dr. Bhupesh Bhatkoti đã trình bày các chiến lược can thiệp cho đục thủy tinh thể chấn thương (traumatic cataract) dựa trên kinh nghiệm lâm sàng từ các ca bệnh thực tế. Đục thủy tinh thể chấn thương thường là hậu quả của chấn thương cơ học, tuy nhiên cũng có thể xuất hiện sau chấn thương điện hoặc hóa chất, với mức độ hình thành đục phụ thuộc vào bản chất và mức độ nghiêm trọng của chấn thương, trong đó tính toàn vẹn của bao trước (anterior lens capsule) là yếu tố quan trọng nhất.

Đánh giá trước phẫu thuật và thời điểm can thiệp

Đánh giá trước phẫu thuật cần tập trung vào tính toàn vẹn của nhãn cầu (globe integrity), độ ổn định của dây chằng treo thủy tinh thể (zonule stability), tính toàn vẹn của bao, sự hiện diện của dịch kính trong tiền phòng và đánh giá đáy mắt. Thời điểm phẫu thuật được cân nhắc dựa trên tình trạng lâm sàng: phẫu thuật sớm được chỉ định khi có vỡ bao, chất nhân thủy tinh thể dạng bông (flocculent lens matter) trong tiền phòng hoặc glôcôm do thủy tinh thể (phacomorphic glaucoma). Phẫu thuật sớm giúp cải thiện kết quả thị giác, đặc biệt ở bệnh nhi để giảm nguy cơ nhược thị (amblyopia), đồng thời giảm viêm và tăng nhãn áp. Trong các trường hợp chấn thương rộng, khó quan sát, phẫu thuật có thể được trì hoãn (deferred procedure).

Cân nhắc kỹ thuật và quản lý biến chứng

Phẫu thuật đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng với nhuộm bao trước, sẵn sàng các dụng cụ như kéo MVR, vòng Cionni (Cionni ring), vòng căng bao (CTR), móc bao (capsular hooks) và IOL ba mảnh (three-piece IOL). Cài đặt máy phaco nên ở mức lưu lượng thấp (low flow rate) và năng lượng thấp (low power setting). Các tổn thương đi kèm như rách mống mắt (iridodialysis) cần được sửa chữa, rách cơ vòng mống mắt (sphincter tear) có thể cần tạo hình đồng tử (pupilloplasty). Việc đặt IOL trong bao là mục tiêu, tuy nhiên trong các ca chấn thương phức tạp, đặt IOL vào rãnh (sulcus) có thể là lựa chọn thay thế.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu3 ca lâm sàng
Loại chấn thươngChấn thương nhãn cầu kín (closed globe injury)
Kỹ thuật hỗ trợNhuộm bao, vitrectomy hỗ trợ bằng triamcinolone, tạo hình đồng tử
Thiết bị ổn định baoVòng Cionni, vòng căng bao (CTR), móc mống mắt
Thời điểm IOLĐặt IOL nguyên phát hoặc trì hoãn
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch từ đầu và tư vấn kỹ cho bệnh nhân về nguy cơ chuyển đổi sang lấy thủy tinh thể trong bao (ICC) nếu các bước phẫu thuật không thuận lợi. Hạn chế của báo cáo là dữ liệu dựa trên kinh nghiệm cá nhân (case series), cần thận trọng khi áp dụng cho các ca chấn thương nhãn cầu hở phức tạp hơn.
  • Luôn đánh giá kỹ độ ổn định của dây chằng treo thủy tinh thể trước khi bắt đầu phaco.
  • Sử dụng nhuộm bao trước để tăng khả năng quan sát trong các ca chấn thương.
  • Chuẩn bị sẵn sàng các thiết bị hỗ trợ bao (CTR, vòng Cionni) trước khi vào phòng mổ.
  • Ưu tiên phẫu thuật sớm ở bệnh nhi để phòng ngừa nhược thị.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về khả năng thay đổi kế hoạch phẫu thuật trong quá trình thực hiện.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Bhupesh Bhatkoti, 2026, Traumatic Cataracts When and How to Intervene, AIOC 2026 IC89, Video ID: paVKnXomuBY.

Xem thêm