Phiên họp PG Capsule tại hội nghị AIOC 2026 đã trình bày các ca lâm sàng phức tạp về đục thủy tinh thể (cataract) và các bệnh lý nhãn khoa liên quan, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi dài hạn và kỹ thuật phẫu thuật chính xác. Các báo cáo bao gồm đục thủy tinh thể do điện giật, aniridia bẩm sinh, coloboma mống mắt và đục thủy tinh thể cực sau.
Đục thủy tinh thể do điện giật
Tổn thương mắt do điện giật là tình trạng tương đối hiếm gặp, phụ thuộc vào điện áp và thời gian tiếp xúc. Các yếu tố như loại dòng điện (dòng điện xoay chiều gây co thắt cơ khó buông nguồn) và vị trí tiếp xúc ảnh hưởng đến mức độ tổn thương. Điện áp từ 10-15 kV có thể gây bỏng mi mắt và phù kết mạc (chemosis), trong khi 35-40 kV có thể dẫn đến bệnh lý võng mạc và bệnh lý thần kinh thị giác (optic neuropathy). Cơ chế gây đục thủy tinh thể là do sự biến tính protein của thủy tinh thể bởi dòng điện. Một ca lâm sàng nam 21 tuổi bị điện giật, sau 5 tháng xuất hiện đục thủy tinh thể với hình thái vôi hóa bao trước đặc trưng. Phẫu thuật đòi hỏi kỹ thuật xé bao (rexis) khó khăn do vôi hóa, cần sử dụng kẹp xé bao và vi kéo (micro scissors) để đảm bảo mép bao trơn láng, tránh các vết rách bao (capsular tags).
Aniridia bẩm sinh và các bất thường liên quan
Aniridia là tình trạng thiếu hụt mống mắt toàn bộ hoặc một phần, thường liên quan đến đột biến gen PAX6 (85% trường hợp là di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường). Các thể khác bao gồm thể lẻ tẻ (sporadic, 1/3 trường hợp, liên quan đến hội chứng WAGR) và thể lặn trên nhiễm sắc thể thường (2% trường hợp, liên quan đến hội chứng Gillespie). Bệnh nhân aniridia có nguy cơ cao mắc đục thủy tinh thể, bệnh lý giác mạc (keratopathy) và glaucoma. Một ca lâm sàng trẻ 2 tuổi có biểu hiện lác trong (esotropia) và rung giật nhãn cầu (nystagmus) được quản lý bằng kính đổi màu (photochromatic glasses) để bảo vệ mắt và theo dõi phẫu thuật đục thủy tinh thể trong tương lai.
Quản lý đục thủy tinh thể trong coloboma mống mắt
Coloboma mống mắt do đóng khe phôi không hoàn toàn, thường đi kèm với đục thủy tinh thể tiến triển nhanh. Phẫu thuật phacoemulsification (phaco) trong các trường hợp này rất thách thức do mất vững dây chằng (zonular instability), đồng tử không giãn và sa dịch kính. Việc sử dụng vòng căng bao (CTR - capsular tension ring) hoặc CTR kép (double CTR) đặt đối diện nhau giúp ổn định túi bao, ngăn ngừa sa dịch kính và hỗ trợ phẫu thuật an toàn. Các nghiên cứu đã báo cáo kết quả tốt hơn khi sử dụng CTR trong phaco ở bệnh nhân coloboma.
Đục thủy tinh thể cực sau và chẩn đoán phân biệt
Đục thủy tinh thể cực sau (posterior polar cataract) cần được chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác như tồn lưu mạch máu bào thai (PFV - persistent fetal vasculature). Việc sử dụng siêu âm B-scan và OCT (optical coherence tomography) là cần thiết để đánh giá sự toàn vẹn của bao sau trước phẫu thuật. Phẫu thuật thường bao gồm hút thủy tinh thể, cắt bao sau (posterior capsuletomy) và cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) để giảm nguy cơ đục bao sau (PCO - posterior capsular opacification) ở trẻ em.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu (ca lâm sàng) | 4 ca lâm sàng |
| Độ tuổi bệnh nhân | 2 tuổi, 10 tuổi, 21 tuổi, 39 tuổi |
| Tỷ lệ aniridia (thể lặn) | 2% |
| Tỷ lệ aniridia (thể lẻ tẻ) | 1/3 |
| Tỷ lệ aniridia (thể trội) | 85% |
| Tỷ lệ PFV đơn phương | 90% |
| Tỷ lệ đục thủy tinh thể do nấm | < 5-10% |
Bình luận: Các ca lâm sàng minh họa rõ nét thách thức trong phẫu thuật thủy tinh thể ở mắt có cấu trúc bất thường. Việc sử dụng CTR kép và kỹ thuật cắt dịch kính chủ động là những điểm sáng trong quản lý mất vững dây chằng. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Luôn thực hiện siêu âm B-scan và đánh giá kỹ bao sau trước phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em để tránh biến chứng rách bao.
- Sử dụng vòng căng bao (CTR) sớm trong các trường hợp nghi ngờ mất vững dây chằng để ổn định túi bao.
- Cần theo dõi glaucoma định kỳ hàng năm cho tất cả bệnh nhân aniridia.
- Phẫu thuật đục thủy tinh thể cực sau ở trẻ em nên kết hợp cắt bao sau và cắt dịch kính trước để giảm tỷ lệ PCO.
- Kỹ thuật xé bao (rexis) trong các trường hợp vôi hóa bao cần sự kiên nhẫn và sử dụng dụng cụ vi phẫu chuyên dụng.
Tài liệu tham khảo:
AIOS, 2026, AIOC 2026 PG Capsule Cataract & IOL, Kênh YouTube aioseditorproceedings, Video ID: gP7tggzlWQ0.