Các sai lầm thường gặp và chiến lược cải thiện trong thực hành lâm sàng Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC269 đã thảo luận về các sai lầm thường gặp và chiến lược cải thiện trong thực hành lâm sàng Glaucoma, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác bệnh sử chi tiết và đánh giá toàn diện để tránh chẩn đoán sai. Glaucoma là bệnh lý không triệu chứng (asymptomatic disease) với tỷ lệ chưa được chẩn đoán tại Ấn Độ lên tới 90%, đòi hỏi bác sĩ phải thận trọng để tránh cả tình trạng chẩn đoán quá mức (overdiagnosis) và điều trị không chính xác.

Tầm quan trọng của bệnh sử và các yếu tố nguy cơ

Việc khai thác bệnh sử là một nghệ thuật đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn. Bác sĩ cần chú ý đến các yếu tố nguy cơ như tuổi tác, giới tính (nữ giới có tỷ lệ mắc Glaucoma góc đóng cao hơn), tiền sử gia đình, chủng tộc, và các bệnh lý hệ thống như đái tháo đường, cao huyết áp, chứng đau nửa đầu (migraine) hoặc ngưng thở khi ngủ (sleep apnea). Đặc biệt, cần khai thác kỹ tiền sử dùng thuốc (ví dụ: steroid, topiramate có thể gây Glaucoma góc đóng) và các thói quen sinh hoạt như tư thế tập yoga (tránh tư thế cúi đầu), thói quen uống nước lượng lớn trong thời gian ngắn, hút thuốc và sử dụng rượu bia. Tiền sử phẫu thuật mắt trước đó, đặc biệt là phẫu thuật khúc xạ (LASIK), cũng có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán.

Sai lầm trong đánh giá đĩa thị

Đánh giá đĩa thị thường mắc phải các sai lầm do chỉ dựa vào tỷ lệ cup/disc, bỏ qua kích thước đĩa thị, hoặc diễn giải sai các biến thể sinh lý. Các lỗi phổ biến bao gồm nhầm lẫn giữa cup sinh lý lớn với bệnh lý, bỏ qua mỏng hóa viền thần kinh (neuroretinal rim) ở cực trên hoặc cực dưới, và không chú ý đến đĩa thị nghiêng (disc tilt) ở người cận thị. Việc vẽ lại đĩa thị khi thăm khám giúp theo dõi sự thay đổi theo thời gian. Cần áp dụng quy tắc ISNT (viền thần kinh dày nhất ở phía dưới, sau đó là phía trên, phía mũi và mỏng nhất ở phía thái dương) và sử dụng đánh giá lập thể (stereoscopic evaluation) tại đèn khe với kính 78D hoặc 90D.

Chiến lược quản lý và mục tiêu điều trị

Áp lực nội nhãn (IOP) là yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được quan trọng nhất. Mục tiêu IOP là một dải giá trị động, cần được cá thể hóa dựa trên mức độ tổn thương, tuổi tác và các yếu tố nguy cơ khác. Các phương pháp tính mục tiêu IOP bao gồm phương pháp lý thuyết (dựa trên các yếu tố nguy cơ) và phương pháp số học (dựa trên phân loại mức độ bệnh: nhẹ, trung bình, nặng). Đối với Glaucoma nhẹ, mục tiêu IOP thường là 15-12 mmHg; trung bình là 12-15 mmHg; nặng là 10-12 mmHg. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các con số này chỉ là ước tính và cần điều chỉnh dựa trên sự tiến triển của bệnh nhân.

Thách thức trong chẩn đoán và theo dõi

Việc chẩn đoán Glaucoma không dựa trên một tiêu chuẩn vàng duy nhất. Các bác sĩ cần kết hợp đánh giá IOP, thị trường (visual field) và tổn thương đĩa thị. Sự không tương đồng giữa các kết quả xét nghiệm thường gợi ý đến các yếu tố gây nhiễu, các bệnh lý giả Glaucoma (mimickers) hoặc bệnh lý giai đoạn sớm. Ví dụ, các khiếm khuyết thị trường có thể do đục thủy tinh thể hoặc các bệnh lý võng mạc gây ra. Trong theo dõi tiến triển, cần thay đổi baseline khi có can thiệp phẫu thuật để đánh giá chính xác sự thay đổi của thị trường theo thời gian.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ chưa được chẩn đoán tại Ấn Độ90%
Nguy cơ phát triển Glaucoma nếu có tiền sử gia đình9 lần
Nguy cơ mắc Glaucoma ở người da đen so với da trắng4-5 lần
Mục tiêu IOP cho Glaucoma nhẹ15-12 mmHg
Mục tiêu IOP cho Glaucoma trung bình12-15 mmHg
Mục tiêu IOP cho Glaucoma nặng10-12 mmHg
Giảm IOP theo hướng dẫn cho Glaucoma nhẹ20%
Giảm IOP theo hướng dẫn cho Glaucoma trung bình30%
Giảm IOP theo hướng dẫn cho Glaucoma nặng40%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị và không nên phụ thuộc hoàn toàn vào các chỉ số máy móc (OCT, thị trường) mà bỏ qua tương quan lâm sàng. Một điểm quan trọng là việc thay đổi baseline sau phẫu thuật để tránh đánh giá sai sự tiến triển của thị trường.
  • Luôn thực hiện đánh giá đĩa thị lập thể tại đèn khe thay vì chỉ dựa vào hình ảnh chụp.
  • Cá thể hóa mục tiêu IOP dựa trên dải giá trị thay vì áp dụng cứng nhắc một con số.
  • Thay đổi baseline thị trường sau mỗi can thiệp phẫu thuật để theo dõi tiến triển chính xác.
  • Luôn đối chiếu kết quả OCT/thị trường với tình trạng lâm sàng thực tế của bệnh nhân.
  • Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về tính chất bệnh lý mạn tính và tầm quan trọng của việc tuân thủ theo dõi suốt đời.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC269 Common Pitfalls and Strategies for Improvement in glaucoma clinical practice, aioseditorproceedings, Video ID: l47cP7UtCwg.

Xem thêm