Kỹ thuật phẫu thuật DCR: Giải phẫu, Đánh giá và Xử trí thất bại

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC238 với chủ đề "Building skills and confidence in DCR: Breaking the Fear Barrier" đã cung cấp cái nhìn toàn diện về phẫu thuật nối thông túi lệ mũi (DCR - Dacryocystorhinostomy). Phẫu thuật này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu vùng lệ đạo và kỹ thuật đánh giá bệnh nhân tỉ mỉ để đạt kết quả thành công.

Giải phẫu phẫu thuật DCR

Cấu trúc lệ đạo bắt đầu từ điểm lệ (punctum), tiếp nối qua tiểu quản (canaliculus), túi lệ (lacrimal sac) và ống lệ mũi (NLD - Nasolacrimal duct). Trong phẫu thuật DCR, lỗ mở được tạo ra ở mức ngách mũi giữa (middle meatus). Các cấu trúc quan trọng cần nhận diện bao gồm dây chằng mi trong (MPL - Medial Palpebral Ligament), xương lệ và niêm mạc mũi. Kích thước túi lệ trung bình là 12-15 mm, tiểu quản là 8-10 mm. Khi thăm dò (probing), không nên đưa đầu dò quá 4 cm. Việc đóng gói mũi (nasal packing) cần hướng về phía trung tâm của trần hốc mắt hoặc bờ mi trong để tránh tổn thương bản sàng (cribriform plate) hoặc đi nhầm vào vùng hầu họng.

Đánh giá và lựa chọn bệnh nhân

Thành công của DCR phụ thuộc nhiều vào đánh giá tiền phẫu hơn là tốc độ phẫu thuật. Các chỉ định chính bao gồm tắc lệ đạo mắc phải (NLDO - Nasolacrimal duct obstruction) và viêm túi lệ mạn tính. Cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu "cờ đỏ" (red flag) như chảy dịch lẫn máu hoặc khối sưng cứng vùng túi lệ, đòi hỏi phải loại trừ u túi lệ bằng chụp CT. Thăm dò lệ đạo giúp phân biệt giữa tắc nghẽn hoàn toàn (hard stop) và tắc nghẽn tại tiểu quản (soft stop). Nghiệm pháp bơm rửa lệ đạo (syringing) và nghiệm pháp nhuộm màu (Jones test) là các công cụ chẩn đoán nền tảng để xác định vị trí tắc nghẽn.

Kỹ thuật phẫu thuật và kiểm soát biến chứng

Vị trí rạch da lý tưởng là trên mào lệ trước (anterior lacrimal crest), cách bờ mi trong 3-5 mm để tránh tĩnh mạch góc (angular vein). Kích thước lỗ mở xương (osteotomy) cần đủ lớn, khoảng 10-12 mm, giới hạn bởi mào lệ sau và xương sàng. Việc tạo vạt niêm mạc mũi và vạt túi lệ cần được thực hiện cẩn thận để tránh hiện tượng chồng lấp hoặc chùng vạt. Kiểm soát chảy máu là yếu tố sống còn, bao gồm việc sử dụng thuốc co mạch, nâng cao đầu bàn mổ và sử dụng các vật liệu cầm máu như surgicel hoặc sáp xương. Việc đặt ống silicon (intubation) trong DCR nguyên phát vẫn còn là vấn đề tranh luận, với nguy cơ tạo màng sinh học (biofilm) nếu để quá 4-6 tuần.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước túi lệ12-15 mm
Kích thước tiểu quản8-10 mm
Độ sâu thăm dò tối đa4 cm
Vị trí tĩnh mạch góc5-7 mm từ bờ mi trong
Tỉ lệ tự khỏi tắc lệ đạo bẩm sinh96% (trong 1-2 tháng đầu)
Thời gian lưu ống silicon4-6 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC238; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ giải phẫu để tránh các biến chứng nghiêm trọng như tổn thương bản sàng. Việc sử dụng thuốc chống tiêu sợi huyết (tranexamic acid) được đề cập như một biện pháp hỗ trợ kiểm soát chảy máu trong các trường hợp khó. Cần lưu ý rằng việc đặt ống silicon không phải là bắt buộc cho mọi ca DCR nguyên phát và cần cân nhắc kỹ nguy cơ nhiễm trùng.
  • Luôn đánh giá vị trí mi mắt trước phẫu thuật vì mi mắt bất thường có thể gây chảy nước mắt.
  • Kiểm tra kỹ tình trạng tiểu quản để tránh bỏ sót tắc nghẽn tại đây, nguyên nhân gây thất bại phẫu thuật.
  • Điều trị triệt để các bệnh lý mũi xoang trước khi thực hiện DCR.
  • Không thực hiện DCR khi đang có nhiễm trùng cấp tính.
  • Sử dụng kỹ thuật rạch da chính xác để tránh tổn thương tĩnh mạch góc và giảm thiểu sẹo xấu.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC238 Building skills and confidence in DCR Breaking the Fear Barrier, aioseditorproceedings, Video ID: IDgb9kwVC5w.

Xem thêm