Tại hội thảo AIOC 2026, chủ đề về quản lý Glaucoma tiến triển (advanced glaucoma) đã được thảo luận chuyên sâu, tập trung vào việc lựa chọn giữa phác đồ phối hợp thuốc cố định (Fixed dose combinations - FDC) và phác đồ tùy chỉnh (custom regimens). Glaucoma tiến triển được định nghĩa khi chỉ số Mean Deviation (MD) trên thị trường Humphrey (Humphrey visual field testing) xấu hơn 12 dB, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả thị giác hàng ngày của bệnh nhân và nguy cơ cao dẫn đến mù lòa nếu không được kiểm soát kịp thời.
Đặc điểm và nguy cơ của Glaucoma tiến triển
Bệnh nhân mắc Glaucoma tiến triển có tốc độ suy giảm thị lực nhanh gấp 11,7 lần so với các trường hợp khác. Ngoài ra, nhóm bệnh nhân này đối mặt với nguy cơ cao về các bệnh lý võng mạc đi kèm, với khoảng 14,8% bệnh nhân có thể gặp các biến chứng như tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc (CRVO) hoặc tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc (BRVO). Việc điều trị thường kéo dài từ 7,4 đến 12,4 năm cho đến cuối đời, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt để duy trì thị lực còn lại. Trong bối cảnh kinh tế xã hội tại Ấn Độ, việc kiểm soát áp lực nội nhãn (IOP) ở mức thấp nhất có thể là ưu tiên hàng đầu để ngăn chặn sự tiến triển của bệnh và giảm thiểu gánh nặng kinh tế.
Vai trò của phối hợp thuốc cố định (FDC)
Việc quản lý Glaucoma là một nghệ thuật vì không có công thức chung cho mọi bệnh nhân. Mục tiêu là đạt được áp lực nội nhãn mục tiêu (target pressure) từ 8 đến 12 mmHg. Đối với Glaucoma tiến triển, đơn trị liệu thường không đủ hiệu quả. FDC được ưu tiên vì giúp giảm số lượng chai thuốc, giảm tác dụng phụ, giảm thời gian rửa trôi (wash out period) giữa các lần nhỏ thuốc và giảm tiếp xúc với chất bảo quản. Điều này giúp tăng cường sự tuân thủ (adherence) và sự thoải mái cho bệnh nhân, đặc biệt là người cao tuổi hoặc những người sống một mình gặp khó khăn khi nhỏ thuốc.
Chiến lược điều trị tối đa và chỉ định phẫu thuật
Liệu pháp y khoa tối đa (maximum medical therapy) bao gồm việc lựa chọn thuốc từ các nhóm như prostaglandin analogs, beta blockers, alpha 2 agonists, carbonic anhydrase inhibitors, Rho kinase inhibitors và pilocarpine. Khi bệnh nhân có dấu hiệu tiến triển, đe dọa cố định trung tâm (fixation threat), hoặc có đục thủy tinh thể đáng kể, phẫu thuật nên được cân nhắc sớm. Việc trì hoãn chuyển bệnh nhân đến chuyên gia Glaucoma không được khuyến khích.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Định nghĩa Glaucoma tiến triển | Mean Deviation trên Humphrey xấu hơn 12 dB |
| Tốc độ suy giảm thị lực | 11,7 lần nhanh hơn |
| Tỷ lệ bệnh lý võng mạc đi kèm | 14,8% |
| Thời gian điều trị dự kiến | 7,4 đến 12,4 năm |
| Áp lực nội nhãn mục tiêu | 8 đến 12 mmHg |
| Ngưỡng thay đổi thuốc | Giảm dưới 15% so với baseline |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh FDC là lựa chọn tối ưu để cải thiện tuân thủ điều trị. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc chuyển sang phẫu thuật không nên chỉ dựa vào số lượng thuốc mà cần đánh giá dựa trên sự tiến triển thực tế của thị trường và tình trạng đe dọa thị lực trung tâm.
- Ưu tiên FDC ngay từ đầu cho bệnh nhân trẻ, bệnh nhân có tốc độ tiến triển nhanh hoặc IOP cao.
- Đánh giá lại phác đồ nếu áp lực nội nhãn không giảm ít nhất 15% so với baseline.
- Cân nhắc phẫu thuật sớm nếu có dấu hiệu đe dọa cố định trung tâm hoặc tiến triển trên thị trường.
- Đơn giản hóa phác đồ cho bệnh nhân cao tuổi hoặc bệnh nhân sống một mình để tăng tuân thủ.
- Không trì hoãn việc hội chẩn chuyên gia Glaucoma khi điều trị nội khoa không đạt hiệu quả kiểm soát tiến triển.
Tài liệu tham khảo:
Vinita Ramnani, 2026, Advanced Glaucoma Fixed dose Combinations Vs, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: BDfCxQyPauU.