Phiên thảo luận tại AIOC 2026 (IC253) với chủ đề "Precision Approaches to Severe VKC: Taming the old foe" đã cung cấp cái nhìn toàn diện về chẩn đoán, phân loại và quản lý đa phương thức cho các trường hợp viêm kết giác mạc mùa xuân (Vernal Keratoconjunctivitis - VKC) nặng. VKC là một bệnh lý viêm mãn tính, tái phát, ảnh hưởng chủ yếu đến trẻ em và thanh thiếu niên, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, bệnh nhân và gia đình để đạt được kết quả điều trị tối ưu.
Chẩn đoán và phân loại mức độ nặng
Việc chẩn đoán VKC dựa trên lâm sàng với các triệu chứng đặc trưng như ngứa dữ dội, đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và tiết tố nhầy dạng sợi (ropey discharge). Tiết tố này chứa các tế bào viêm, đặc biệt là bạch cầu ái toan (eosinophil), tinh thể Charcot-Leyden, mucopolysaccharide và acid hyaluronic. Các dấu hiệu kết mạc bao gồm tăng sinh nhú (papillae), đặc biệt là nhú khổng lồ (giant papillae) ở kết mạc sụn mi trên (cobblestone papillae). Các dấu hiệu giác mạc bao gồm viêm giác mạc chấm nông (Punctate Epithelial Keratitis - PEK), loét khiên (shield ulcer) và các nốt limbus (Horner-Trantas dots). Hệ thống phân loại Bonini (2007) chia bệnh thành 5 cấp độ (0-5), trong khi hệ thống của Nikl phân loại dựa trên sự hiện diện của viêm mãn tính và các biến chứng như thiếu hụt tế bào gốc rìa (Limbal Stem Cell Deficiency - LSCD).
Quản lý dược lý và tiếp cận bậc thang
Quản lý VKC cần một cách tiếp cận bậc thang (stepladder approach) tùy theo mức độ nặng. Các thuốc kháng histamine và chất ổn định tế bào mast (mast cell stabilizers) như olopatadine và bepotastine là lựa chọn đầu tay cho các trường hợp nhẹ. Đối với VKC trung bình đến nặng, corticosteroid tại chỗ được sử dụng trong thời gian ngắn (1-3 tuần) để kiểm soát đợt cấp. Các thuốc ức chế calcineurin như cyclosporine (0.03% - 0.1%) và tacrolimus (0.03% - 0.1%) đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì kiểm soát bệnh và giảm phụ thuộc steroid. Tacrolimus có thể được áp dụng trên mi mắt, giúp giảm triệu chứng mà không gây tăng nhãn áp hay đục thủy tinh thể như steroid.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ VKC có LSCD | 1.2% |
| Tỷ lệ bệnh nhân VKC cần điều trị LSCD | dưới 30% |
| Tỷ lệ nam/nữ (trước 20 tuổi) | nam nhiều hơn nữ |
| Tỷ lệ nam/nữ (sau 20 tuổi) | tương đương |
| Tỷ lệ VKC có bất thường bản đồ giác mạc | 70% (so với 40% nhóm chứng) |
| Liều tiêm steroid trên sụn mi | 20 mg/5 ml (tương đương 2 mg/0.5 ml) |
| Nồng độ tacrolimus khởi đầu | 0.03% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng steroid kéo dài cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh các biến chứng như tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể. Các thuốc ức chế calcineurin là lựa chọn thay thế steroid hiệu quả cho bệnh nhân cần điều trị dài hạn.
Can thiệp phẫu thuật trong VKC nặng
Phẫu thuật được chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại, có biến chứng đe dọa thị lực hoặc thay đổi cấu trúc nghiêm trọng. Các kỹ thuật bao gồm: tiêm steroid trên sụn mi (cho GPC nặng), cắt bỏ nhú khổng lồ kết hợp ghép màng ối (Amniotic Membrane Grafting - AMG) hoặc ghép niêm mạc miệng (Mucous Membrane Grafting - MMG), và cắt bỏ lớp biểu mô giác mạc (superficial keratectomy) kết hợp ghép màng ối cho loét khiên. Trong trường hợp LSCD nặng, ghép tế bào gốc rìa (Limbal Stem Cell Transplantation - LSCT) là cần thiết. Đối với các trường hợp có sẹo giác mạc gây giảm thị lực, ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK) hoặc ghép giác mạc phiến (Lamellar Keratoplasty) có thể được thực hiện sau khi bề mặt nhãn cầu đã ổn định.
- Giáo dục bệnh nhân và phụ huynh về việc không tự ý sử dụng steroid.
- Sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản làm liệu pháp nền tảng.
- Ưu tiên thuốc ức chế calcineurin (tacrolimus/cyclosporine) để giảm phụ thuộc steroid trong quản lý mãn tính.
- Theo dõi sát sao các trường hợp có LSCD hoặc loét khiên để can thiệp phẫu thuật kịp thời.
- Phối hợp đa chuyên khoa khi cần thiết để quản lý các biến chứng nặng như sẹo giác mạc hoặc LSCD.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Precision Approaches to Severe VKC: Taming the old foe, aioseditorproceedings, Video ID: mU_ILhN10qQ.