Quản lý biến chứng trong phẫu thuật DMEK: Hướng dẫn từ Prof. Tarek Katamish

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Trong bài giảng tại Hội nghị thường niên năm 2023, Prof. Tarek Katamish đã trình bày về các biến chứng trong phẫu thuật DMEK (Descemet Membrane Endothelial Keratoplasty) với tỷ lệ bong mảnh ghép (graft detachment) dao động từ 5% đến 15%. Phẫu thuật này đòi hỏi kỹ thuật cao, đặc biệt là trong giai đoạn chuẩn bị mảnh ghép và tiêm vào tiền phòng.

Biến chứng trong giai đoạn chuẩn bị mảnh ghép

Việc hình thành vết rách (tear) trong quá trình chuẩn bị mảnh ghép là một thách thức lớn. Tác giả khuyến cáo nên bắt đầu bóc tách từ ngoại vi vào trung tâm để phát hiện sớm các vết rách trước khi chạm vào vùng trung tâm (graft zone). Việc sử dụng BSS (Balanced Salt Solution) để giữ ẩm là cần thiết, tuy nhiên cần lưu ý sức căng bề mặt có thể làm rách mô. Nếu phát hiện vết rách, cần chuyển đổi hình dạng vết rách từ cạnh sắc sang cạnh tròn (rounded edge) để giảm nguy cơ lan rộng khi thao tác. Tác giả nhấn mạnh không nên trì hoãn xử lý vết rách vì sẽ khó xác định lại vị trí sau đó.

Kỹ thuật Liquid Bubble

Để giảm thiểu rách mảnh ghép, kỹ thuật Liquid Bubble được giới thiệu dựa trên giải phẫu vùng ngoại vi giác mạc. Kỹ thuật này bao gồm việc bóc tách sắc (sharp dissection) dưới cựa củng mạc (scleral spur) và sử dụng bọt khí để tách màng Descemet khỏi vùng rìa. Đây là một kỹ thuật hiệu quả giúp tạo ra sự tách biệt an toàn trước khi thực hiện các bước tiếp theo của phẫu thuật.

Biến chứng trong giai đoạn tiêm và mở mảnh ghép

Trong quá trình tiêm, cần chú ý tránh hiện tượng "bullet injection" (tiêm như đạn bắn) do bơm tiêm không trơn tru, gây tổn thương tế bào nội mô. Mảnh ghép DMEK rất mỏng (khoảng 15 micron) và có tính chất giống như sứa (jellyfish), dễ di chuyển theo dòng chảy. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định đúng hướng mảnh ghép (đúng chiều cuộn) để tránh tình trạng mảnh ghép bị lộn ngược (inverted graft), vốn dẫn đến thất bại 100% nếu không được xử lý.

Quản lý mảnh ghép cuộn chặt (Tight Roll)

Mảnh ghép từ người hiến tặng trẻ tuổi thường có xu hướng cuộn chặt hơn. Các kỹ thuật để mở mảnh ghép bao gồm: kỹ thuật đơn giản (simple tapping), kỹ thuật Lesser (kẹp và mở), kỹ thuật tiêm bọt khí vào trong cuộn (bubble-in-the-roll), và kỹ thuật tiêm dịch lặp lại (repeated fluid injection). Tác giả ưu tiên sử dụng kỹ thuật tiêm bọt khí nhỏ hoặc tiêm dịch lặp lại để mở các mảnh ghép cuộn chặt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ bong mảnh ghép5% - 15%
Độ dày mảnh ghép15 micron
Tuổi người hiến tặng khuyến cáoTrên 60 tuổi
Tỷ lệ thất bại khi mảnh ghép lộn ngược100%
Bình luận: Các kỹ thuật được Prof. Katamish mô tả tập trung vào việc xử lý các tình huống khó trong phẫu thuật DMEK. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về tỷ lệ thành công sau khi áp dụng các kỹ thuật xử lý biến chứng này, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của tác giả.
  • Luôn kiểm tra hướng mảnh ghép trước khi tiêm để tránh tình trạng lộn ngược.
  • Ưu tiên chọn mảnh ghép từ người hiến tặng trên 60 tuổi để giảm nguy cơ cuộn chặt.
  • Sử dụng bơm tiêm trơn tru (smooth syringe) để tránh tổn thương nội mô do áp lực đột ngột.
  • Chuyển đổi vết rách sắc thành cạnh tròn ngay khi phát hiện để ngăn chặn sự lan rộng.
  • Áp dụng kỹ thuật Liquid Bubble để cải thiện độ an toàn khi bóc tách màng Descemet.

Tài liệu tham khảo:

Prof. Tarek Katamish, 2024, Annual Conference 2023 - DMEK Complications, Ophthalmology Department Cairo University, Video ID: 70eODzq1RL4

Xem thêm