Quản lý biến chứng trong phẫu thuật ghép giác mạc: Hướng dẫn từ AIOC 2026

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, các chuyên gia đã thảo luận về các thách thức trong việc bảo vệ thành công mảnh ghép giác mạc (graft success), bao gồm các biến chứng trong và sau phẫu thuật. Các kỹ thuật từ ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK) đến các kỹ thuật ghép lớp như DSAC, DMAC và DALK được phân tích chi tiết nhằm tối ưu hóa kết quả lâm sàng.

Biến chứng trong phẫu thuật ghép giác mạc xuyên

Các biến chứng trong phẫu thuật (intraoperative complications) thường liên quan đến kỹ thuật và có thể được quản lý bằng sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Một biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm là tổn thương mảnh ghép người hiến (donor button) trong quá trình đục lỗ, có thể dẫn đến tổn thương nội mô hoặc bong màng Descemet. Trong các trường hợp ghép điều trị (therapeutic grafts) có thủng giác mạc, việc sử dụng vòng cố định (fingering) là bắt buộc để kiểm soát áp lực nội nhãn cao. Vấn đề gờ (ledge) tại vị trí tiếp giáp mảnh ghép và vật chủ thường gặp trong ghép toàn bộ, đòi hỏi kỹ thuật cắt chính xác. Ngoài ra, xuất huyết hắc mạc (expulsive choroidal hemorrhage) là biến chứng nghiêm trọng nhất, thường liên quan đến tiền sử phẫu thuật, chấn thương, tuổi cao, tăng huyết áp hoặc tiểu đường. Việc sử dụng manitol tiền phẫu và kiểm soát áp lực nội nhãn là bắt buộc.

Quản lý thải ghép và nhiễm trùng sau ghép

Thải ghép (rejection) là nguyên nhân phổ biến nhất gây thất bại mảnh ghép, với tỷ lệ được báo cáo là 23% sau 15 năm. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi người hiến (nếu quá trẻ), tình trạng mạch máu hóa giác mạc (vascularization) của vật chủ, và các bệnh lý đồng mắc như glaucoma. Thải ghép nội mô (endothelial rejection) là loại phổ biến nhất, biểu hiện qua tam chứng: đường biểu mô (Khodadoust line), tế bào tiền phòng (AC cells) và phù giác mạc. Điều trị ưu tiên là tiêm tĩnh mạch methylprednisolone (IVMP) kết hợp với steroid tại chỗ. Đối với nhiễm trùng (graft infiltrate), tỷ lệ mắc là 8-13%, với nguy cơ cao hơn ở các nước đang phát triển và trong phẫu thuật PK so với DALK. Các tác nhân thường gặp là vi khuẩn Gram dương (Staphylococcus, Streptococcus) và Pseudomonas ở châu Á.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ thải ghép23% tại 15 năm
Tỷ lệ nhiễm trùng mảnh ghép8-13%
Tỷ lệ thất bại sau nhiễm trùng50%
Tỷ lệ thất bại sau 12 tháng (ME operation)19.4%
Tỷ lệ thất bại sau 12 tháng (BSF)16.7%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị và theo dõi sát sao sau phẫu thuật. Một điểm lưu ý là việc sử dụng steroid liều cao cần được cân nhắc kỹ dựa trên tình trạng nhiễm trùng thực tế để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng tan chảy giác mạc (melting).

Quản lý loạn thị sau ghép giác mạc

Loạn thị (astigmatism) là nguyên nhân hàng đầu gây thị lực kém sau ghép giác mạc, với 40-60% trường hợp có độ loạn thị trên 4 diopters. Chiến lược quản lý bao gồm tháo chỉ chọn lọc (selective suture removal) bắt đầu từ 3-6 tháng sau phẫu thuật dựa trên bản đồ địa hình giác mạc (topography). Đối với các trường hợp loạn thị không đều, kính củng mạc (scleral lenses) hoặc phẫu thuật PRK địa hình (topographic PRK) là các lựa chọn hiệu quả. Việc sử dụng mitomycin C có thể được cân nhắc trong PRK để giảm nguy cơ sẹo (haze).

  • Thực hiện tháo chỉ chọn lọc dựa trên bản đồ địa hình giác mạc để giảm loạn thị.
  • Sử dụng kính củng mạc cho các trường hợp loạn thị không đều không đáp ứng với kính gọng.
  • Kiểm soát chặt chẽ áp lực nội nhãn trong phẫu thuật để phòng ngừa xuất huyết hắc mạc.
  • Sử dụng IVMP 750 mg stat cho các trường hợp thải ghép cấp tính.
  • Loại bỏ chỉ khâu bị lỏng hoặc đứt ngay lập tức để giảm nguy cơ nhiễm trùng và thải ghép.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Mastering Challenges to Safeguard Graft Success, aioseditorproceedings, Video ID: TShFghiimXM.

Xem thêm