Quản lý bong màng Descemet trong phẫu thuật đục thủy tinh thể: Hướng dẫn chẩn đoán và xử trí

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 (IC130), Dr. Vikas Mittal đã trình bày các chiến lược chẩn đoán và xử trí bong màng Descemet (Descemet's membrane detachment - DMD) trong phẫu thuật đục thủy tinh thể. DMD là một biến chứng cần được nhận diện sớm thông qua các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng để can thiệp kịp thời, tránh các sai lầm trong xử trí như sử dụng chất nhầy (viscoelastic) không phù hợp.

Chẩn đoán bong màng Descemet

Chẩn đoán DMD dựa trên sự xuất hiện của phù giác mạc khu trú sau phẫu thuật đục thủy tinh thể mà không kèm theo viêm tiền phòng hay tăng nhãn áp. Trên đèn khe (slit lamp), phẫu thuật viên có thể quan sát thấy một lớp màng mỏng (sheen) nằm ngay sau khe giác mạc. Nếu nghi ngờ, chụp cắt lớp quang học (OCT) là phương pháp xác nhận quan trọng, với yêu cầu kỹ thuật viên phải lấy lát cắt đi qua vùng giác mạc bị phù để thấy rõ sự tách rời của màng Descemet.

Yếu tố nguy cơ và cơ chế bệnh sinh

Các yếu tố nguy cơ bao gồm yếu tố từ bệnh nhân như tuổi cao, loạn dưỡng Fuchs (Fuchs' dystrophy) làm màng Descemet dày hơn và liên kết với nhu mô lỏng lẻo, hoặc đục thủy tinh thể mật độ cao. Các yếu tố phẫu thuật bao gồm sử dụng dụng cụ cùn, đường rạch không chuẩn, tiền phòng nông, hoặc đặt đường rạch quá gần trung tâm (anteriorly placed incisions). Việc thủy hóa (hydration) đường rạch quá mạnh hoặc đặt đầu cannula quá xa vào trong giác mạc có thể tạo sóng dịch đi vào giữa màng Descemet và nhu mô, gây bong màng.

Xử trí và kỹ thuật Descemetopexy

Khi phát hiện DMD, nếu bong nhỏ, có thể theo dõi hoặc điều trị nội khoa bằng steroid và thuốc tăng áp lực thẩm thấu. Nếu bong lớn hoặc có liên quan đến đồng tử, cần thực hiện Descemetopexy. Kỹ thuật bao gồm bơm khí vào tiền phòng, đảm bảo cannula nằm sau màng Descemet, duy trì bóng khí trong 8-10 phút, sau đó để lại 50-70% thể tích khí. Cần nhỏ thuốc liệt điều tiết (cycloplegic) để tránh glôcôm nghẽn đồng tử. Tuyệt đối không sử dụng chất nhầy vì sẽ ngăn cản sự tái bám của màng Descemet. Nếu bong màng lâu ngày gây xơ hóa, có thể cần thực hiện Descemetotomy hoặc sử dụng móc Sinskey để giải phóng màng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu14 ca bong màng Descemet
Thời gian duy trì bóng khí8 đến 10 phút
Thể tích khí để lại50 đến 70%
Vị trí đường rạchTránh vùng phù giác mạc
Chất gây cản trở tái bámViscoelastic (chất nhầy)
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng khí (air) hoặc khí nội nhãn (C3F8, SF6) là tiêu chuẩn để đẩy màng Descemet áp vào nhu mô. Sai lầm phổ biến nhất là bơm chất nhầy vào interface, điều này tạo ra rào cản vật lý khiến màng không thể tái bám, dẫn đến thất bại trong điều trị bảo tồn.
  • Luôn kiểm tra kỹ giác mạc sau khi thủy hóa đường rạch để phát hiện sớm DMD.
  • Tránh sử dụng chất nhầy nếu nghi ngờ có bong màng Descemet.
  • Thực hiện Descemetopexy sớm nếu mép màng bong có thể quan sát được.
  • Luôn nhỏ thuốc liệt điều tiết sau khi bơm khí để phòng ngừa glôcôm nghẽn đồng tử.
  • Sử dụng OCT để xác định chính xác vị trí và mức độ bong màng khi có nghi ngờ lâm sàng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Vikas Mittal, 2026, Descemet's Detachment During Cataract Surgery: Tips for Prevention, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: mXae8m5PaLA.

Xem thêm