Tại hội nghị AIOC2026, bài giảng GP191 của Dr. Lalit Verma đã tổng quan về các rối loạn giao diện dịch kính võng mạc (vitreoretinal interface disorders), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu cơ chế bệnh sinh để đưa ra quyết định can thiệp phù hợp. Các rối loạn này thường bắt nguồn từ quá trình thoái hóa dịch kính tự nhiên, dẫn đến sự hóa lỏng dịch kính và suy yếu sự bám dính giữa dịch kính và màng ngăn trong (Internal Limiting Membrane - ILM), tạo điều kiện cho sự hình thành bong dịch kính sau (Posterior Vitreous Detachment - PVD) không hoàn toàn hoặc bất thường.
Cơ chế bệnh sinh và phân loại rối loạn giao diện
Sự hình thành các rối loạn giao diện phụ thuộc vào sự tương tác giữa dịch kính và võng mạc. Khi dịch kính hóa lỏng nhưng vẫn còn các điểm bám dính khu trú, nó tạo ra lực kéo lên võng mạc, kích thích sự tăng sinh tế bào và hình thành màng. Quá trình này được gọi là PVD bất thường (anomalous PVD). Đối với lỗ hoàng điểm (macular hole), các phân loại hiện nay sử dụng kích thước lỗ làm tiêu chuẩn, với các ngưỡng 250 micron và 400 micron cho lỗ nhỏ, trung bình và lớn, tuy nhiên trên thực tế lâm sàng, các lỗ có thể đạt kích thước 1000-2000 micron. Các rối loạn này bao gồm co kéo dịch kính hoàng điểm (Vitreomacular Adhesion - VMA), hội chứng co kéo dịch kính hoàng điểm (Vitreomacular Traction - VMT) và màng trước võng mạc (Epiretinal Membrane - ERM).
Tiếp cận lâm sàng và chỉ định can thiệp
Dr. Verma nhấn mạnh rằng không phải mọi trường hợp VMT được phát hiện trên OCT đều cần can thiệp phẫu thuật. Nhiều bệnh nhân có thị lực 6/6 và triệu chứng nhẹ, không gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hàng ngày. Chỉ định phẫu thuật chỉ đặt ra khi bệnh nhân có triệu chứng biến dạng hình ảnh (metamorphopsia) gây khó khăn trong sinh hoạt hoặc giảm thị lực do phù hoàng điểm dạng nang (Cystoid Macular Edema - CME) và ERM. Đối với Jetrea (ocriplasmin), tác giả lưu ý rằng hiệu quả giải quyết VMT thấp (khoảng 27% trong một số báo cáo, so với 100% của phẫu thuật cắt dịch kính), do đó phẫu thuật hiện là lựa chọn ưu tiên.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ giải quyết VMT bằng Jetrea | Khoảng 50% (tài liệu không nêu cỡ mẫu) |
| Tỷ lệ giải quyết VMT bằng phẫu thuật | 100% (tài liệu không nêu cỡ mẫu) |
| Ngưỡng kích thước lỗ hoàng điểm (cũ) | 250 - 400 micron |
| Ngưỡng kích thước lỗ hoàng điểm (mới) | 650, 800, 1000 micron |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên can thiệp quá mức vào các lỗ hoàng điểm phiến (lamellar macular hole) trừ khi có thành phần ERM đi kèm, vì nguy cơ gây tổn thương võng mạc cao. Việc sử dụng triamcinolone để nhuộm dịch kính còn sót lại là một kỹ thuật hữu ích trong phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) để đảm bảo bóc tách hoàn toàn.
Kỹ thuật phẫu thuật và xu hướng hiện đại
Trong phẫu thuật, việc bóc tách ILM được coi là bước thiết yếu trong hầu hết các trường hợp lỗ hoàng điểm. Đối với các lỗ hoàng điểm lớn, mãn tính hoặc tái phát, kỹ thuật tạo vạt ILM (flap surgery) thường mang lại kết quả tốt hơn. Tác giả mô tả kỹ thuật tạo vạt nhiều cánh hoa (petaloid) giúp đóng lỗ hoàng điểm hiệu quả. Cần lưu ý rằng việc bóc tách ILM quá mức có thể gây tổn thương võng mạc và tạo ra các khiếm khuyết thị trường. Do đó, phẫu thuật viên cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ tổn thương võng mạc trong từng trường hợp cụ thể.
- Ưu tiên bảo tồn thị lực và chỉ can thiệp khi triệu chứng ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống.
- Sử dụng các chất nhuộm (staining agents) để tăng độ chính xác khi bóc tách màng trước võng mạc.
- Cân nhắc kỹ thuật tạo vạt ILM cho các lỗ hoàng điểm lớn, mãn tính hoặc lỗ hoàng điểm ở bệnh nhân cận thị.
- Tránh bóc tách ILM không cần thiết nếu không có chỉ định rõ ràng để hạn chế tổn thương võng mạc.
- Theo dõi sát các trường hợp VMT nhẹ, không triệu chứng thay vì can thiệp sớm.
Tài liệu tham khảo:
Lalit Verma, 2026, Vitreoretinal Interface Disorders, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: bkpbMWlnjAw.