Quản lý các tình huống đặc biệt trong phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC 2026 của Prof Jaspreet Sukhija tập trung vào các thách thức lâm sàng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em, nơi các yếu tố như viêm hậu phẫu, mờ trục thị giác (visual axis obscuration), thay đổi khúc xạ liên tục và nguy cơ nhược thị (amblyopia) đòi hỏi cách tiếp cận phẫu thuật khác biệt so với người lớn. Việc nhận diện các tình huống đặc biệt như mắt to (buphthalmos), aniridia, posterior lenticonus, PFE (Persistent Fetal Vasculature), đục thủy tinh thể trắng và đục thủy tinh thể phức tạp là chìa khóa để thay đổi kỹ thuật phẫu thuật phù hợp.

Quản lý mắt to và các tình huống phức tạp

Đối với mắt to (buphthalmos) ở trẻ 3 tuổi đã từng phẫu thuật cắt bè củng mạc (trab) và ghép giác mạc xuyên (optical PK), phẫu thuật viên cần tránh vùng đã phẫu thuật và đi qua giác mạc. Bao thủy tinh thể thường xơ hóa, cần nhuộm màu để thực hiện bao trước (capsulorhexis) chính xác. Việc thực hiện bao sau (posterior capsulorhexis) và cắt bao sau (posterior capsulotomy) là cực kỳ quan trọng để giảm nguy cơ mờ trục thị giác. Kỹ thuật kẹp optic (optic capture) với haptic trong túi và optic trong sulcus được khuyến cáo để ổn định IOL trong các mắt này.

Chiến lược cho Aniridia và đục thủy tinh thể trắng

Trong trường hợp aniridia kèm lệch thủy tinh thể, nếu thủy tinh thể còn ở trung tâm, có thể thực hiện bao trước nhỏ để tạo hiệu ứng lỗ kim (pinhole) giúp giảm chói. Đối với đục thủy tinh thể trắng, việc sử dụng OCT trong phẫu thuật (intraoperative OCT) giúp xác định dịch trong bao, từ đó điều chỉnh kỹ thuật rạch bao trước để tránh lan rộng bao. Cần thực hiện thao tác chậm, lực hướng tâm (centripetal) và hút chất nhân như phẫu thuật thường quy.

Xử trí Posterior Lenticonus và PFE

Với posterior lenticonus, bao sau thường yếu, phẫu thuật viên có thể thực hiện kẹp optic để tạo điểm tựa ổn định mà không cần cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) ở trẻ 5 tuổi. Đối với PFE, cần phân biệt thể florid (nhiều mạch máu) và thể trước. Thể florid cần đốt cầm máu (diathermy) và có thể cân nhắc để trẻ vô căn (aphakic) thay vì đặt IOL. Nếu đặt IOL, kỹ thuật kẹp hai bao (bi-capsular capture) có thể được áp dụng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đối tượng nghiên cứuTrẻ em có đục thủy tinh thể và các tình huống đặc biệt
Kỹ thuật kẹp opticGiúp giảm mờ trục thị giác và ổn định IOL
Sử dụng PhenylephrineIntracapsular phenylephrine giúp giảm viêm và ổn định đồng tử
Đánh giá PFETài liệu không nêu số lượng ca cụ thể
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như kẹp optic (optic capture) đòi hỏi kinh nghiệm phẫu thuật cao để tránh rách bao trong các trường hợp bao xơ hóa. Việc sử dụng phenylephrine trong bao cần thận trọng với nồng độ và thời gian tiếp xúc để tránh độc tính lên tế bào nội mô giác mạc.
  • Ưu tiên thực hiện bao sau và cắt bao sau ở trẻ em để phòng ngừa mờ trục thị giác.
  • Sử dụng OCT trong phẫu thuật để kiểm soát dịch trong bao khi xử lý đục thủy tinh thể trắng.
  • Áp dụng kỹ thuật kẹp optic để ổn định IOL trong các trường hợp mắt to hoặc bao yếu.
  • Sử dụng hỗn hợp gây tê và giãn đồng tử trong bao để giảm viêm và ổn định đồng tử trong các ca phức tạp.
  • Cá thể hóa việc đặt IOL hoặc để trẻ vô căn dựa trên mức độ nghiêm trọng của PFE.

Tài liệu tham khảo:

Prof Jaspreet Sukhija, 2026, Managing special situations in Pediatric cataract, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: ahnxHPkfsfY.

Xem thêm