Quản lý các tình huống khó trong phẫu thuật hoàng điểm: Lỗ hoàng điểm và co kéo dịch kính hoàng điểm

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 (IC567), các chuyên gia đã thảo luận về chiến lược quản lý các tình huống phẫu thuật hoàng điểm phức tạp, bao gồm lỗ hoàng điểm khó điều trị (refractory macular holes) và hội chứng co kéo dịch kính hoàng điểm (VMT). Các lỗ hoàng điểm khó điều trị thường là lỗ mãn tính (tồn tại trên 1 năm) do thoái hóa mô thần kinh tại hố trung tâm, ngăn cản quá trình bắc cầu tế bào thần kinh đệm (glial bridging) và lấp đầy lỗ.

Chiến lược xử lý lỗ hoàng điểm khó điều trị

Đối với các lỗ hoàng điểm khó điều trị, nhiều kỹ thuật đã được áp dụng bao gồm vạt tự thân (autologous flaps) từ màng ngăn trong (ILM) hoặc võng mạc thần kinh, màng ối (amniotic membranes) và gây bong võng mạc khu trú quanh lỗ để tăng độ dẻo của võng mạc. Kỹ thuật vạt ILM tự thân được thực hiện bằng cách nhuộm và tách một vạt nhỏ ILM từ mép lỗ đã bóc trước đó để lấp đầy. Một mẹo lâm sàng là tạo vạt dưới lớp chất lỏng perfluorocarbon (PFCL) để dễ thao tác. Thách thức lớn nhất là sự di lệch vạt trong quá trình trao đổi dịch-khí; do đó, nên tạo vạt lớn hơn ít nhất 20% so với kích thước lỗ và sử dụng PFCL để cố định. Việc sử dụng keo dán không được khuyến cáo vì có thể gây di lệch vạt và teo mô tại chỗ.

Hội chứng co kéo dịch kính hoàng điểm (VMT)

VMT là kết quả của bong dịch kính sau không hoàn toàn (incomplete PVD) với sự bám dính dai dẳng, gây co kéo trước sau lên hoàng điểm. Tỷ lệ mắc bệnh khoảng 1,6% ở người trên 55 tuổi, nữ giới mắc nhiều hơn nam giới và khoảng 30% trường hợp là song phương. Phân loại VMT dựa trên OCT bao gồm: VMA (chỉ tiếp xúc dịch kính-võng mạc, không thay đổi cấu trúc), VMT độ 1 (bám dính tại hố trung tâm), độ 2 (có nang) và độ 3 (chìm xuống). Điều trị bao gồm quan sát (với 20-40% trường hợp tự giải phóng PVD trong 6 tháng), tiêm nội nhãn hoặc phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) là tiêu chuẩn vàng với tỷ lệ đóng lỗ khoảng 95%.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ đóng lỗ hoàng điểm (phẫu thuật)95%
Tỷ lệ cải thiện thị lực (phẫu thuật)60-80%
Tỷ lệ tự giải phóng PVD (quan sát)20-40% trong 6 tháng
Kích thước lỗ hoàng điểm (rộng)>500 microns
Kích thước lỗ hoàng điểm (khu trú)<500 microns
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bóc màng ngăn trong (ILM peeling) để giảm tái phát, tuy nhiên cần thận trọng tránh gây tổn thương iatrogenic tại hố trung tâm. Việc sử dụng PRP (Platelet-Rich Plasma) là một hướng tiếp cận mới trong điều trị lỗ hoàng điểm khó, giúp tăng độ dày hoàng điểm và phục hồi thị lực sớm, nhưng cần thêm dữ liệu dài hạn để khẳng định hiệu quả so với các kỹ thuật vạt truyền thống.
  • Ưu tiên sử dụng PFCL để hỗ trợ di chuyển vạt tự thân trong phẫu thuật lỗ hoàng điểm khó.
  • Luôn bóc ILM từ mép lỗ một cách chậm rãi, tránh thao tác quá mạnh gây tổn thương cấu trúc võng mạc.
  • Sử dụng OCT trong phẫu thuật (iOCT) giúp đánh giá mức độ co kéo và đảm bảo đã loại bỏ hoàn toàn màng co kéo.
  • Đối với xuất huyết dưới hoàng điểm, cần xử lý sớm (trên cơ sở cấp cứu) để tránh tổn thương do cục máu đông co rút.
  • PRP có thể được cân nhắc như một chất hỗ trợ sinh học trong các trường hợp lỗ hoàng điểm khó hoặc tái phát.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor, 2026, Managing Challenging Situations in Macular Surgery, AIOC 2026 IC567, Video ID: lnJycFZVtbg.

Xem thêm