Quản lý các tình huống lâm sàng phức tạp trong bệnh Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Khóa học hướng dẫn (Instruction Course) AIOC2026 IC243 năm 2026 đã thảo luận về các tình huống lâm sàng phức tạp trong quản lý bệnh Glaucoma, nhấn mạnh vào việc cá thể hóa điều trị dựa trên mức độ nghiêm trọng của bệnh, tuổi tác và các bệnh lý toàn thân đi kèm. Việc quản lý Glaucoma không có công thức chung, đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng thực tế để ngăn chặn sự tiến triển của bệnh với rủi ro thấp nhất.

Quản lý Glaucoma tiến triển: Phối hợp thuốc và phẫu thuật

Glaucoma tiến triển được định nghĩa khi chỉ số Mean Deviation (MD) trên Humphrey Visual Field (HVF) xấu hơn 12 dB, ảnh hưởng đáng kể đến kết quả thị lực hàng ngày của bệnh nhân. Tốc độ suy giảm thị lực ở mắt có tổn thương thị trường tiến triển tại thời điểm chẩn đoán nhanh gấp 11,7 lần so với mắt bình thường. Khoảng 14,8% bệnh nhân Glaucoma tiến triển có các bệnh lý võng mạc đi kèm như tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc (CRVO) hoặc tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc (BRVO). Mục tiêu điều trị là duy trì áp lực nội nhãn (IOP) ở mức thấp nhất có thể, thường từ 8 đến 12 mmHg. Việc sử dụng thuốc đơn trị liệu thường không đủ, do đó cần phối hợp thuốc. Thuốc phối hợp liều cố định (Fixed Dose Combination - FDC) được ưu tiên để tăng cường sự tuân thủ (adherence) và giảm tiếp xúc với chất bảo quản. Phẫu thuật nên được cân nhắc khi bệnh nhân có tiến triển dù đã điều trị nội khoa tối đa, có đe dọa thị lực trung tâm, hoặc có các bệnh lý đi kèm như đục thủy tinh thể đáng kể.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Định nghĩa Glaucoma tiến triểnMD trên Humphrey Visual Field xấu hơn 12 dB
Tỷ lệ bệnh lý võng mạc đi kèm14,8% bệnh nhân
Tốc độ suy giảm thị lực11,7 lần nhanh hơn ở mắt có tổn thương thị trường
Mục tiêu IOP8 - 12 mmHg
Chỉ định phẫu thuậtTiến triển bệnh, đe dọa thị lực trung tâm, đục thủy tinh thể, dị ứng thuốc
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC243, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc ưu tiên FDC là hợp lý để cải thiện tuân thủ, tuy nhiên cần lưu ý chi phí và khả năng kiểm soát từng thành phần thuốc khi cần điều chỉnh liều.

Quản lý tăng nhãn áp (Ocular Hypertension - OHT)

Tăng nhãn áp (OHT) được định nghĩa là tình trạng IOP cao trong khi không có thay đổi trên thần kinh thị giác hoặc thị trường. Nghiên cứu Ocular Hypertension Treatment Study (OHTS) cho thấy tỷ lệ chuyển đổi từ OHT sang Glaucoma nguyên phát (POAG) trong 5 năm là 9,5% ở mắt không điều trị và 4,4% ở mắt có điều trị. Các yếu tố nguy cơ cao bao gồm: IOP nền cao, tuổi cao, độ dày giác mạc trung tâm (CCT) mỏng, tỷ lệ Cup/Disc (CDR) lớn, và chỉ số Pattern Standard Deviation (PSD) cao trên thị trường. Quyết định điều trị nên dựa trên ước tính nguy cơ 5 năm; nếu nguy cơ >15%, nên bắt đầu điều trị. Cần thận trọng khi chẩn đoán dựa trên một lần đo IOP duy nhất bằng nhãn áp kế không tiếp xúc (NCT) để tránh gây lo âu không cần thiết cho bệnh nhân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ chuyển đổi 5 năm (không điều trị)9,5%
Tỷ lệ chuyển đổi 5 năm (có điều trị)4,4%
Cỡ mẫu nghiên cứu OHTS1637 bệnh nhân
Ngưỡng nguy cơ bắt đầu điều trị>15% nguy cơ trong 5 năm
Yếu tố nguy cơ chínhIOP cao, tuổi cao, CCT mỏng, CDR lớn
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC243, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng các bảng tính nguy cơ online là công cụ hỗ trợ tốt, nhưng cần kết hợp với đánh giá lâm sàng toàn diện.

Quản lý Glaucoma bị bỏ sót và chẩn đoán nhầm

Chẩn đoán nhầm và bỏ sót Glaucoma là vấn đề phổ biến trong thực hành lâm sàng. Glaucoma thường bị bỏ sót do bác sĩ chỉ tập trung vào IOP mà không thực hiện khám thần kinh thị giác bằng đèn khe (stereoscopic disc examination), không chỉ định đo thị trường và soi góc tiền phòng (gonioscopy). Chẩn đoán nhầm Glaucoma dẫn đến điều trị không cần thiết suốt đời, gây gánh nặng kinh tế và tâm lý cho bệnh nhân. Việc chẩn đoán cần dựa trên sự tương quan giữa đĩa thị và thị trường. Khi nghi ngờ, cần bắt đầu điều trị chậm rãi, có thể bắt đầu bằng một mắt hoặc một loại thuốc, đồng thời theo dõi sát sao.

Quản lý tăng nhãn áp sau phẫu thuật MIGS

Phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Glaucoma Surgery - MIGS) có độ an toàn cao nhưng có thể gây tăng nhãn áp sau phẫu thuật. Tăng nhãn áp sau phẫu thuật được định nghĩa là IOP tăng >10 mmHg so với mức nền trong tuần đầu tiên. Khoảng 10-15% mắt sau phẫu thuật kết hợp MIGS có thể gặp tình trạng này. Nguyên nhân thường do tồn dư chất nhầy (OVD), viêm, hoặc phản ứng với steroid. Việc quản lý bao gồm sử dụng thuốc hạ nhãn áp tại chỗ hoặc toàn thân. Nếu có viêm hoặc xuất huyết tiền phòng (hyphimma), cần thận trọng khi sử dụng thuốc co đồng tử (miotics).

Quản lý Glaucoma nhãn áp bình thường (Normal Tension Glaucoma - NTG)

NTG là bệnh lý thần kinh thị giác với IOP bình thường, là chẩn đoán loại trừ. Các yếu tố nguy cơ bao gồm giảm áp lực dịch não tủy, giảm áp lực tưới máu mắt (ocular perfusion pressure), và các bệnh lý mạch máu toàn thân. Nghiên cứu Collaborative Normal-Tension Glaucoma Study (CNTGS) cho thấy việc giảm IOP 30% có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh. Bệnh nhân NTG cần được đánh giá về các bệnh lý như ngưng thở khi ngủ (obstructive sleep apnea) và các rối loạn mạch máu khác.

  • Luôn thực hiện soi góc tiền phòng (gonioscopy) cho mọi trường hợp nghi ngờ Glaucoma.
  • Ưu tiên sử dụng thuốc phối hợp liều cố định (FDC) để cải thiện tuân thủ điều trị ở bệnh nhân Glaucoma tiến triển.
  • Không vội vàng chẩn đoán Glaucoma chỉ dựa trên một lần đo IOP duy nhất bằng NCT.
  • Theo dõi sát nhãn áp sau phẫu thuật MIGS để phát hiện sớm các đợt tăng nhãn áp (IOP spikes).
  • Cân nhắc đánh giá các yếu tố mạch máu toàn thân ở bệnh nhân NTG.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC2026 IC243 - Common Clinical Dilemmas in Glaucoma Management; Practical Pearls, YouTube, Video ID: n3eKgpeaXc0.

Xem thêm