Tối ưu hóa quản lý phù hoàng điểm do đái tháo đường: Từ lý thuyết đến thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 IC302, Dr. Manavi Deokrishna Sindal đã trình bày về chiến lược quản lý phù hoàng điểm do đái tháo đường (Diabetic Macular Edema - DME), một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực ở nhóm tuổi lao động. Việc điều trị DME đòi hỏi sự cân bằng giữa kiểm soát toàn thân và các can thiệp nội nhãn chuyên sâu.

Tổng quan về quản lý DME

Lịch sử quản lý DME đã tiến hóa từ thập niên 1980 với laser, sau đó là steroid và hiện nay là kỷ nguyên của các thuốc kháng VEGF (anti-VEGF). Nghiên cứu ETDRS đã chứng minh laser khu trú có thể giảm nguy cơ mất thị lực đáng kể, với dưới 3% bệnh nhân đạt mức tăng 15 chữ cái sau 3 năm theo dõi. Hiện nay, tiêm nội nhãn là tiêu chuẩn vàng, trong đó anti-VEGF thường là lựa chọn hàng đầu nhờ khả năng ức chế VEGF mà không gây tăng nhãn áp (IOP) hay đục thủy tinh thể như steroid, dù có nguy cơ tim mạch nhẹ. Khuyến cáo chung là tránh sử dụng anti-VEGF trong vòng 6 tháng đầu sau khi bệnh nhân có tiền sử nhồi máu cơ tim (MI) hoặc tai biến mạch máu não (CVA).

Vai trò của laser và các dấu hiệu trên OCT

Laser khu trú vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn DME không liên quan đến trung tâm tiến triển thành DME liên quan đến trung tâm. Các dấu hiệu như các đốm trắng trên OCT chỉ điểm xuất tiết cứng sớm (hard exudates), có thể tích tụ dưới hoàng điểm gây ảnh hưởng thị lực. Các ổ tăng phản xạ (hyperreflective foci - HRF) thường nằm ở võng mạc trong (inner retina). Nghiên cứu của tác giả cho thấy sự hiện diện của không gian dạng nang (cystoid space) và dịch dưới võng mạc (SRF) có tính chất bảo vệ, trong khi nồng độ triglyceride cao liên quan đến ít HRF hơn, gợi ý nguồn gốc viêm và thoái hóa, có thể cần liều anti-VEGF cao hơn hoặc chuyển sớm sang steroid.

Lựa chọn điều trị trong các tình huống đặc biệt

Đối với bệnh nhân có DME mãn tính hoặc không ổn định về tim mạch, cấy ghép dexamethasone (Ozurdex) là lựa chọn ưu tiên. Ozurdex gây tăng nhãn áp ít hơn so với tiêm triamcinolone nội nhãn (IVTA) và có thời gian bán thải tương đương trong mắt đã phẫu thuật cắt dịch kính. Tuy nhiên, cần lưu ý biến chứng di chuyển implant vào tiền phòng. Đối với bệnh nhân mang thai, anti-VEGF được coi là chống chỉ định, do đó dexamethasone implant là lựa chọn thay thế, hoặc IVTA nếu bệnh nhân không đủ điều kiện kinh tế. Đối với bệnh nhân có vấn đề về thận, việc sử dụng anti-VEGF cần cân nhắc kỹ lưỡng và theo dõi sát chức năng thận, đặc biệt khi có suy giảm độ lọc cầu thận (GFR).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tiêu chuẩn vàng điều trị DMETiêm nội nhãn (anti-VEGF hoặc steroid)
Hiệu quả laser (ETDRS)Dưới 3% bệnh nhân tăng 15 chữ cái sau 3 năm
Vị trí HRF phổ biếnVõng mạc trong
Chống chỉ định anti-VEGF (tim mạch)Trong vòng 6 tháng sau MI hoặc CVA
Lựa chọn cho bệnh nhân mang thaiDexamethasone implant (ưu tiên), IVTA (nếu không đủ kinh phí)
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC302, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên hình ảnh OCT và tình trạng toàn thân. Cần lưu ý rằng các khuyến cáo về anti-VEGF trong bệnh lý thận vẫn còn nhiều tranh cãi giữa các chuyên khoa, việc hội chẩn với bác sĩ thận học là cần thiết trong các ca phức tạp.
  • Ưu tiên kiểm soát đường huyết và các thông số toàn thân trước khi can thiệp nội nhãn.
  • Sử dụng anti-VEGF làm lựa chọn đầu tay cho DME, trừ khi có chống chỉ định tim mạch hoặc thai kỳ.
  • Cân nhắc chuyển sang dexamethasone implant cho các trường hợp DME mãn tính hoặc bệnh nhân không ổn định tim mạch.
  • Theo dõi sát các dấu hiệu HRF và xuất tiết cứng trên OCT để tiên lượng đáp ứng điều trị.
  • Luôn hội chẩn với bác sĩ chuyên khoa tim mạch/thận học khi bệnh nhân có bệnh lý nền nặng trước khi tiêm anti-VEGF.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Manavi Deokrishna Sindal, 2026, Optimizing Vision the Art and Science of Intravitreal Injections, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: w45vidzTp7I.

Xem thêm