Tại hội thảo AIOC2026, bài giảng IC51 của Prof Dr Brig Gaurav Kapoor đã tổng quan về các chiến lược xử trí chấn thương thủy tinh thể và góc tiền phòng. Các tổn thương thường gặp bao gồm đục thủy tinh thể chấn thương, bán trật hoặc trật thủy tinh thể, và dị vật trong thủy tinh thể, đòi hỏi đánh giá thị lực (visual acuity) kỹ lưỡng để quyết định bảo tồn nhãn cầu.
Quản lý chấn thương thủy tinh thể
Trong các trường hợp chấn thương corneoscleral (giác củng mạc) phức tạp kèm sa mống mắt, việc ưu tiên hàng đầu là khâu phục hồi giác mạc trước. Tổn thương thủy tinh thể thường được xử trí ở lần phẫu thuật thứ hai, sau khoảng 2-3 tuần để giảm viêm. Tuy nhiên, nếu có đục thủy tinh thể chấn thương kèm rách bao trước và chất nhân trong tiền phòng gây viêm hoặc tăng nhãn áp (IOP) kéo dài, cần can thiệp đồng thời. Đối với trường hợp có dị vật trong thủy tinh thể, việc xử trí cả ba tổn thương (rách giác củng mạc, tổn thương thủy tinh thể, dị vật) trong cùng một thì là bắt buộc. Khi thực hiện phẫu thuật, cần chú ý loại bỏ mống mắt bị kẹt trong vết khâu để tránh biến chứng dính mống mắt sau này.
Kỹ thuật phẫu thuật trong tổn thương zonule
Đối với các trường hợp bán trật thủy tinh thể, việc thực hiện xé bao (CCC - continuous curvilinear capsulorhexis) cần căn chỉnh theo vị trí vật lý của thủy tinh thể thay vì tâm đồng tử để tránh lệch tâm sau này. Tác giả giới thiệu kỹ thuật "sickle chop" giúp giảm thiểu áp lực lên dây chằng treo (zonules) bằng cách nâng nhân và tách từ phía dưới, loại bỏ nhu cầu xoay nhân. Các điểm then chốt bao gồm: sử dụng nhuộm bao, các loại móc, vòng căng bao (CTR - capsular tension ring) và các phân đoạn khâu. Kích thước bao nên duy trì ở mức 5.5mm hoặc 5.75mm để tránh co rút bao (phimosis) và trật thủy tinh thể thứ phát.
Quản lý tổn thương góc tiền phòng
Các tổn thương góc bao gồm iridodialysis (rách chân mống mắt), cyclodialysis (rách chân thể mi), thoái lui góc (angle recession) hoặc rách màng Descemet. Với iridodialysis, kỹ thuật thường dùng là tạo vạt củng mạc, luồn chỉ qua mống mắt và cố định dưới vạt. Đối với cyclodialysis, việc đánh giá bằng UBM (ultrasound biomicroscopy) hoặc AS-OCT (anterior segment optical coherence tomography) là cần thiết. Quản lý nội khoa bao gồm thuốc liệt điều tiết (cycloplegic drugs) như atropine trong 3 tháng đầu. Nếu thất bại, có thể dùng laser (argon, diode hoặc Nd:YAG) để gây viêm dính, hoặc can thiệp ngoại khoa như áp lạnh (cryotherapy) hoặc phẫu thuật cycloplexy.
Thoái lui góc và Glaucoma chấn thương
Thoái lui góc xảy ra ở khoảng 60% mắt bị chấn thương đụng dập. Tình trạng này thường bị bỏ sót và chỉ được phát hiện khi bệnh nhân đến khám muộn với tăng nhãn áp. Đánh giá bao gồm khám sinh hiển vi, đo nhãn áp (GAT - Goldmann applanation tonometry) và soi góc. Điều trị nội khoa thường không kiểm soát được nhãn áp lâu dài, do đó phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) có tăng cường thuốc chống chuyển hóa là lựa chọn ưu tiên, tiếp theo là các thiết bị dẫn lưu glaucoma.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bảo tồn nhãn cầu | 99% |
| Thời gian chờ xử trí thủy tinh thể thứ phát | 2-3 tuần |
| Tỷ lệ thoái lui góc sau chấn thương đụng dập | 60% |
| Kích thước xé bao khuyến cáo | 5.5mm - 5.75mm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như "sickle chop" là kinh nghiệm cá nhân của tác giả, cần được thực hành trên mô hình trước khi áp dụng lâm sàng. Việc quản lý cyclodialysis bằng laser cần thận trọng để tránh tổn thương các cấu trúc nhãn cầu khác.
- Luôn kiểm tra và giải phóng mống mắt bị kẹt trong vết khâu giác mạc để tránh dính mống mắt.
- Thực hiện xé bao theo vị trí vật lý của thủy tinh thể bị bán trật thay vì tâm đồng tử.
- Ưu tiên các kỹ thuật phẫu thuật không xoay nhân (như sickle chop) để bảo vệ dây chằng treo.
- Sử dụng UBM hoặc AS-OCT để đánh giá chính xác các tổn thương góc tiền phòng.
- Cân nhắc phẫu thuật cắt bè củng mạc sớm cho glaucoma do thoái lui góc nếu điều trị nội khoa thất bại.
Tài liệu tham khảo:
Prof Dr Brig Gaurav Kapoor, 2026, AIOC2026 IC51 Management of Lens and Angle Injuries, aioseditorproceedings, Video ID: t-cDQa4C7q8.