Hội thảo AIOC2026 IC178 (2026) đã cung cấp hướng dẫn toàn diện về cách xử lý các thách thức trong phẫu thuật Phacoemulsification (phaco), bao gồm đồng tử nhỏ, giác mạc đục, đục thủy tinh thể trắng và các tình huống phức tạp khác. Phẫu thuật phaco là phương pháp phổ biến nhất hiện nay, tuy nhiên các biến chứng tiềm ẩn đòi hỏi phẫu thuật viên phải có chiến lược quản lý chủ động và kỹ thuật xử lý tình huống linh hoạt.
Quản lý đồng tử nhỏ trong phẫu thuật Phaco
Đồng tử nhỏ xuất hiện ở khoảng 2% dân số, gây khó khăn trong việc đánh giá độ cứng nhân, ổn định phức hợp zonule và tăng nguy cơ tổn thương mống mắt hoặc hút sót chất vỏ. Tiếp cận từng bước là chìa khóa: luôn nhuộm bao bằng thuốc nhuộm (dye) để tăng khả năng quan sát dưới mống mắt, thực hiện xé bao (rexis) vượt ra ngoài bờ đồng tử. Phẫu thuật viên có thể lựa chọn sử dụng móc mống mắt (iris hooks), dụng cụ kéo giãn mống mắt cơ học hoặc các vòng giãn đồng tử (dilating rings). Nếu không sử dụng dụng cụ giãn, cần đảm bảo kỹ thuật crack trung tâm và chỉ thực hiện khi có khả năng tạo nhiều mảnh nhỏ. Đối với visco-mydriasis, cần lưu ý hiện tượng rò rỉ visco qua cổng phụ có thể làm đồng tử co lại trong quá trình thao tác.
Quản lý giác mạc đục sau phẫu thuật Phaco
Giác mạc duy trì độ trong suốt nhờ sự sắp xếp sợi collagen, trạng thái mất nước tương đối do bơm nội mô và tính chất vô mạch. Các yếu tố nguy cơ gây phù giác mạc hậu phẫu bao gồm: loạn dưỡng nội mô (Fuchs' endothelial dystrophy), hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation syndrome), viêm màng bồ đào mãn tính, tiền sử chấn thương nhãn cầu hoặc herpes simplex keratitis. Các yếu tố nguy cơ trong phẫu thuật bao gồm sử dụng năng lượng siêu âm quá mức gây tổn thương nội mô do cavitation, sử dụng dung dịch tưới không chứa canxi hoặc độc tính từ thuốc nội nhãn. Cần sử dụng BSS chứa các chất quét gốc tự do như axit ascorbic và ion canxi để bảo vệ nội mô.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ đồng tử nhỏ | 2% dân số |
| Ngưỡng CCT gợi ý phù giác mạc | > 600 micron |
| Hiệu quả giảm phù của NaCl 5% | Giảm 30-50 micron (mild to moderate) |
| Tỷ lệ thành công tiêm SF6 20% | > 90% |
| Tỷ lệ đạt mục tiêu khúc xạ +/- 0.5D | 80-85% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC178, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo về quản lý đồng tử nhỏ và giác mạc đục nhấn mạnh vào việc dự phòng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ ngay từ khâu chuẩn bị trước phẫu thuật.
Quản lý đục thủy tinh thể trắng và các tình huống phức tạp
Đục thủy tinh thể trắng (white cataract) thách thức phẫu thuật viên do thiếu phản xạ đỏ, bao mỏng, áp lực nội nhãn tăng và nguy cơ vỡ bao sau (PCR). Cần đánh giá kỹ trước phẫu thuật bằng siêu âm hoặc AS-OCT (anterior segment optical coherence tomography). Trong phẫu thuật, cần nhuộm bao bằng Trypan blue, duy trì áp lực tiền phòng cao hơn áp lực trong bao. Nếu xảy ra vỡ bao sau, không được để tiền phòng xẹp, cần bơm visco để ổn định, thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) và cân nhắc đặt IOL (intraocular lens) vào rãnh (sulcus) hoặc cố định củng mạc nếu không đủ hỗ trợ bao.
Quản lý lệch IOL và các biến chứng muộn
Lệch IOL có thể xảy ra trong hoặc sau phẫu thuật. Đối với các trường hợp lệch IOL, phẫu thuật viên có thể cân nhắc cố định củng mạc (scleral fixation) bằng kỹ thuật khâu haptic. Luôn cần kiểm tra sự hiện diện của dịch kính trong tiền phòng trước khi can thiệp. Đối với các ca phẫu thuật trên mắt đã cắt dịch kính (post-vitrectomy phaco), cần lưu ý sự thay đổi về áp lực và nguy cơ bong võng mạc, nên ưu tiên sinh trắc học quang học (optical biometry) thay vì siêu âm để tránh sai số do dầu silicon.
- Luôn nhuộm bao trong các trường hợp đồng tử nhỏ hoặc đục thủy tinh thể trắng.
- Duy trì áp lực tiền phòng ổn định, không để xẹp tiền phòng khi có vỡ bao.
- Sử dụng AS-OCT để đánh giá tình trạng bao và thủy tinh thể trước phẫu thuật.
- Ưu tiên sinh trắc học quang học trong mắt có dầu silicon để tăng độ chính xác.
- Luôn có sẵn phương án dự phòng (backup) IOL nhiều mảnh (multi-piece IOL) cho các ca phức tạp.
Tài liệu tham khảo:
AIOC2026, 2026, Challenging the Challenges in Phacoemulsification Surgery – a Guide to a Perfect, aioseditorproceedings, Video ID: NJbBYhP_NmU.