Video thảo luận về quản lý kết quả khúc xạ không tối ưu sau phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery) năm 2019, tập trung vào xử trí xoay lệch trục kính nội nhãn (IOL) toric. Một ca lâm sàng điển hình được báo cáo: bệnh nhân nữ, 1 tuần sau phẫu thuật với kính T9 toric, thị lực không kính là 20/70, khúc xạ -1.75 +3.50 x 92 độ, gây thất vọng cho bệnh nhân.
Cơ chế và ảnh hưởng của xoay lệch trục IOL
Độ lệch trục của kính toric ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều chỉnh loạn thị. Cứ mỗi độ lệch trục, kính mất 3% hiệu quả. Với kính T3, độ lệch trục gây ra khoảng 0.36 diopters loạn thị tồn dư, trong khi với kính T9, độ lệch trục có thể gây ra khoảng 1.4 diopters loạn thị tồn dư. Việc tính toán chính xác trục xoay dựa trên khúc xạ khách quan (manifest refraction) và thông số kính hiện tại là then chốt để đạt kết quả tối ưu. Các công cụ trực tuyến như astigmatismfix.com hỗ trợ tính toán vị trí xoay kính để giảm thiểu loạn thị tồn dư.
Quy trình xử trí xoay kính
Khi phát hiện xoay lệch trục, phẫu thuật viên cần đánh giá lại khúc xạ và vị trí kính. Nếu kính đã đặt trong 1 tuần, không cần thiết phải đặt thêm chất nhầy (viscoelastic) phía sau kính, chỉ cần mở túi bao và xoay kính về vị trí mới. Nếu kính đã đặt lâu hơn, việc sử dụng chất nhầy là cần thiết. Trong ca lâm sàng, sau khi xoay kính, loạn thị giảm từ 3.5 diopters xuống 0.43 diopters, thị lực đạt 20/20. Các lựa chọn khác bao gồm LASIK, PRK, hoặc LRI (limbal relaxing incision).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Hiệu quả mất đi mỗi độ lệch | 3% |
| Loạn thị tồn dư (T3, lệch 10 độ) | 0.36 diopters |
| Loạn thị tồn dư (T9, lệch 10 độ) | 1.4 diopters |
| Nguyên nhân loạn thị tồn dư (sai trục) | 76% |
| Tỷ lệ IOL xoay tốt | 70% |
| Tỷ lệ kết hợp sai trục và xoay | 52% |
Bình luận: Thông tin theo BS Đoàn Lương Hiền, 2019; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng công cụ tính toán trực tuyến để xác định chính xác độ xoay cần thiết. Cần lưu ý rằng việc xoay kính chỉ giải quyết vấn đề loạn thị do lệch trục, không thay đổi tương đương cầu (spherical equivalent).
Phòng ngừa và ổn định IOL
Các nghiên cứu cho thấy kính có xu hướng xoay ngược chiều kim đồng hồ. Việc đảm bảo độ kín của vết mổ là yếu tố then chốt để tránh tình trạng nhãn cầu mềm (hypotony) dẫn đến xoay kính. Một số phẫu thuật viên lựa chọn khâu vết mổ cho các ca đặt kính toric để đảm bảo độ ổn định trong ngày đầu sau phẫu thuật. Việc sử dụng vòng căng bao (capsular tension ring) có thể được cân nhắc trong các trường hợp đặc biệt, mặc dù hiệu quả thực tế vẫn cần thêm dữ liệu xác nhận.
- Đo khúc xạ khách quan chính xác là bước đầu tiên bắt buộc.
- Sử dụng công cụ tính toán để xác định chính xác độ xoay cần thiết.
- Đảm bảo vết mổ kín để duy trì áp lực nội nhãn ổn định.
- Cân nhắc khâu vết mổ trong các ca đặt kính toric để tránh xoay kính sớm.
- Xoay kính sớm trong vòng 6 tháng đầu là hợp lý trước khi có xơ hóa bao.
Tài liệu tham khảo:
BS Đoàn Lương Hiền, 2019, Management of Suboptimal Refractive Outcomes, YouTube, Video ID: dQaeyq5039Q.