Quản lý khủng hoảng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể: Chiến lược xử trí biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC122) về quản lý khủng hoảng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị kỹ lưỡng và tư duy lâm sàng trong các tình huống phức tạp. Việc quản lý các ca bệnh khó đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ thuật phẫu thuật tinh tế, hiểu biết về vật liệu nội nhãn và khả năng xử trí các biến chứng bất ngờ như rách bao sau (posterior capsule rupture) hoặc các vấn đề liên quan đến silicon oil.

Tư vấn bệnh nhân và chuẩn bị trước phẫu thuật

Tác giả nhấn mạnh rằng counseling (tư vấn) là yếu tố then chốt, đặc biệt trong các mắt đã có thách thức kỹ thuật từ trước. Bệnh nhân cần được thông báo rõ ràng về tình trạng mắt, các lựa chọn quản lý, cũng như lợi ích và rủi ro tiềm ẩn. Việc dành thời gian trao đổi với bệnh nhân và gia đình trước khi can thiệp là bắt buộc để quản lý kỳ vọng, đặc biệt khi tiên lượng thị giác (visual prognosis) bị hạn chế do các bệnh lý đi kèm hoặc tình trạng mắt phức tạp.

Thách thức kỹ thuật với Silicon Oil

Khi mắt có chứa silicon oil, việc đo sinh trắc học (biometry) trở nên phức tạp do sự khác biệt về vận tốc sóng siêu âm so với dịch kính. Nếu không sử dụng đúng loại biometer, phẫu thuật viên thường gặp sai số khúc xạ (hypertropic error). Nếu không có kế hoạch lấy dầu, cần cộng thêm 4 diopter vào công suất kính dự kiến. Tác giả khuyến cáo ưu tiên sử dụng optical biometers để có số liệu chính xác, giảm thiểu sai số khúc xạ không mong muốn.

Quản lý rách bao sau và kỹ thuật Slow Motion

Trong trường hợp rách bao sau, việc duy trì closed chamber technique (kỹ thuật buồng kín) là sống còn. Tác giả đề xuất sử dụng kỹ thuật slow motion (chuyển động chậm) với các thông số thấp: áp lực nội nhãn (IOP) khoảng 20 mmHg hoặc thấp hơn, tốc độ dòng chảy (flow rate) từ 16 đến 20 cc/phút. Việc sử dụng dispersive OVD (viscoelastic) giúp bảo vệ nội mô và duy trì cấu trúc buồng trước, ngăn chặn sự sa dịch kính (vitreous prolapse) qua lỗ rách.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
IOP khuyến cáo20 mmHg hoặc thấp hơn
Flow rate khuyến cáo16 đến 20 cc/phút
Kỹ thuật ưu tiênClosed chamber technique
Xử trí mảng bám (plaque)Phẫu thuật lấy bỏ, không chờ YAG
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật slow motion và việc kiểm soát chặt chẽ các thông số máy phaco là nền tảng để xử trí các ca đục thủy tinh thể phức tạp. Việc sử dụng dispersive OVD để tạo cleavage plane (mặt phẳng tách) là kinh nghiệm thực tế quan trọng giúp giảm thiểu sang chấn cho các cấu trúc nội nhãn.

Quản lý biến chứng liên quan đến Toric IOL và Femto

Đối với các ca sử dụng Toric IOL, biến chứng có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào. Nếu bao sau bị rách, việc đặt IOL cần thận trọng. Nếu còn 3/4 bao trước nguyên vẹn, có thể cân nhắc đặt IOL một mảnh (single piece) và định hướng haptic tránh vùng rách. Tuy nhiên, với Toric IOL, việc căn chỉnh trục là bắt buộc, đòi hỏi sự ổn định của bao. Đối với phẫu thuật Femto, cần lưu ý rằng nếu độ sâu buồng trước (AC depth) lớn hơn 8.5 mm, hệ thống có thể thất bại trong việc tự động nhận diện (auto-capture), đòi hỏi phẫu thuật viên phải can thiệp thủ công.

  • Luôn kiểm tra kỹ tình trạng dây chằng (zonules) và bao trước khi bắt đầu phẫu thuật.
  • Sử dụng nhuộm bao (capsular staining) để tăng cường khả năng quan sát trong các ca khó.
  • Duy trì áp lực buồng trước ổn định bằng cách sử dụng dispersive OVD và tránh các thao tác gây biến động áp lực.
  • Luôn có sẵn phương án dự phòng (backup) với IOL 3 mảnh (three-piece IOL) cho các tình huống mất hỗ trợ bao.
  • Không nên phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ (như Femto) mà cần có kỹ năng xử trí thủ công khi hệ thống gặp lỗi.

Tài liệu tham khảo:

Alog Tal, 2026, Cataract Surgery Crisis Management 101, AIOC 2026 Proceedings, Video ID: --zqoGwEjJQ.

Xem thêm