Quản lý lác ngang ở trẻ em: Hướng dẫn lâm sàng và kỹ thuật phẫu thuật

Bs Ngô Hữu Thế
9.10.26
Last Updated

Trong bài giảng AIOC2026 IC491 T năm 2026, Dr. Kavitha V đã trình bày các chiến lược quản lý lác ngang (horizontal strabismus) ở trẻ em, tập trung vào việc chẩn đoán và chỉ định phẫu thuật. Việc đánh giá chính xác độ lác và sự hợp tác của trẻ là thách thức lớn trong thực hành lâm sàng, đòi hỏi các phương pháp tiếp cận hệ thống.

Cơ chế sinh lý bệnh

Lác ngang bao gồm các rối loạn như esotropia (lác trong) và exotropia (lác ngoài). Cơ chế chính liên quan đến sự mất cân bằng trong hệ thống thị giác hai mắt (binocular vision) và khả năng hợp nhất (fusion). Trong các trường hợp lác do điều tiết (accommodative esotropia), sự gia tăng nỗ lực điều tiết dẫn đến hội tụ quá mức. Việc phân biệt giữa lác thực sự và lác giả (pseudo-divergence excess) thông qua nghiệm pháp che mắt (patch test) giúp xác định chính xác bản chất của độ lác, từ đó đưa ra quyết định phẫu thuật phù hợp nhằm khôi phục thị giác hai mắt.

Dữ liệu lâm sàng

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu khảo sát sinh viêntài liệu không nêu
Tỷ lệ sinh viên gặp khó khăn với lác phức tạp100%
Tỷ lệ sinh viên thấy các test chẩn đoán khó80%
Thời gian thực hiện patch test45 phút
Ngưỡng chỉ định phẫu thuật (lệch near/distance)> 10 prism diopters
Ngưỡng orthotropia sau phẫu thuật< 8 prism diopters
Bình luận: Đây là bài giảng chuyên gia dựa trên kinh nghiệm cá nhân, không phải là một nghiên cứu lâm sàng có đối chứng. Các con số về tỷ lệ sinh viên chỉ mang tính chất minh họa cho khó khăn trong đào tạo. Cần lưu ý rằng việc sử dụng atropine để khúc xạ cho trẻ em là tiêu chuẩn vàng để tránh bỏ sót viễn thị tiềm ẩn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Kỹ thuật phẫu thuật hang-back recession được tác giả ưu tiên vì tính an toàn, tuy nhiên cần kiểm soát chặt chẽ độ lùi cơ để tránh sai số.

Thay đổi thực hành lâm sàng

  • Luôn thực hiện khúc xạ liệt điều tiết bằng atropine cho trẻ em trong lần khám đầu tiên có lác trong để tránh bỏ sót viễn thị.
  • Sử dụng nghiệm pháp che mắt (patch test) trong 45 phút để phân biệt giữa lác thực sự và lác giả trước khi lập kế hoạch phẫu thuật.
  • Hướng dẫn phụ huynh ghi lại tần suất lác bằng hình ảnh/video tại nhà để theo dõi sự tiến triển của lác ngoài không thường xuyên (intermittent exotropia).
  • Theo dõi sát stereopsis (thị giác nổi) ở mỗi lần tái khám; sự suy giảm thị giác nổi là chỉ định quan trọng để cân nhắc can thiệp phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Kavitha V, 2026, Horizontal Strabismus Is Simple to Manage, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: e3GTytSXW9w.

Xem thêm