Webinar #2, Season 6 của WSPOS (2024) đã thảo luận về hai ca lâm sàng phức tạp: một trẻ 6 tuổi mắc Incontinentia Pigmenti (IP) và một phụ nữ 67 tuổi mắc bệnh Parkinson kèm lác. Việc chẩn đoán và xử trí các bệnh lý hiếm gặp này đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa và theo dõi sát sao.
Cơ chế bệnh sinh
Incontinentia Pigmenti là bệnh di truyền liên kết nhiễm sắc thể X do đột biến gen IKBKG, dẫn đến protein NF-κB bị cắt ngắn, làm mất khả năng bảo vệ tế bào khỏi quá trình apoptosis (chết tế bào theo chương trình). Tại võng mạc, điều này gây ra tình trạng thiếu máu cục bộ ngoại vi, dẫn đến tân mạch và xuất tiết. Trong khi đó, ở bệnh nhân Parkinson, sự suy giảm khả năng hội tụ (convergence insufficiency) thường liên quan đến rối loạn vận động và suy giảm dự trữ hợp nhất thị giác.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 2 ca lâm sàng |
| Bệnh nhân IP | Trẻ nữ 6 tuổi, sinh non 29 tuần |
| Tỷ lệ tổn thương da (IP) | 100% bệnh nhân |
| Tỷ lệ tổn thương nhãn khoa (IP) | 36% bệnh nhân |
| Tỷ lệ tổn thương thần kinh (IP) | 30% bệnh nhân |
| Bệnh nhân Parkinson | Nữ 67 tuổi, phẫu thuật viên thẩm mỹ |
| Độ lác (Parkinson) | 11 PD (diopter lăng kính) xa, 25 PD gần |
| Can thiệp (Parkinson) | Phẫu thuật lùi cơ trực trong 5mm (inferior fibers) |
Bình luận: Các ca lâm sàng được trình bày mang tính chất chia sẻ kinh nghiệm thực hành (anecdotal evidence). Việc sử dụng laser hoặc anti-VEGF trong IP vẫn còn tranh cãi do cơ chế bệnh sinh không hoàn toàn phụ thuộc vào VEGF. Đối với bệnh nhân Parkinson, phẫu thuật lác cần thận trọng vì nguy cơ song thị vĩnh viễn nếu không đánh giá kỹ dự trữ hợp nhất (fusion reserve).
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Cần sàng lọc võng mạc sớm và theo dõi định kỳ suốt đời cho trẻ mắc IP, ngay cả khi khám ban đầu bình thường.
- Sử dụng Widefield Imaging để phát hiện sớm các vùng thiếu máu ngoại vi trong IP.
- Cân nhắc kỹ lưỡng trước khi phẫu thuật lác ở bệnh nhân Parkinson; ưu tiên các phương pháp bảo tồn (prism) trước khi can thiệp ngoại khoa.
- Đánh giá kỹ chức năng hợp nhất thị giác và loại trừ các nguyên nhân thần kinh trước khi quyết định phẫu thuật lác ở người lớn.
Tài liệu tham khảo:
WSPOS, 2024, WSPOS Worldwide Webinars - Webinar #2, Season 6: Grand Rounds Webinar, WSPOS Official, Video ID: yBoVtTxgCIg.