Tại hội nghị thường niên lần thứ 84 của All India Ophthalmological Society (2026), các chuyên gia đã thảo luận về các chiến lược quản lý mống mắt trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, đặc biệt là hội chứng mống mắt nhão trong phẫu thuật (Intraoperative Floppy Iris Syndrome - IFIS). Mống mắt được mô tả là một cấu trúc cơ mỏng manh, đòi hỏi sự tinh tế trong thao tác để ngăn ngừa các biến chứng như kẹt mống mắt, xuất huyết, rách mống mắt (iridodialysis), rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR) và rơi nhân thủy tinh thể.
Quản lý IFIS và các yếu tố nguy cơ
Hội chứng IFIS thường liên quan đến việc sử dụng các thuốc chẹn alpha như terazosin, alfuzosin và doxazosin. Việc ngừng thuốc tamsulosin hoặc sử dụng atropine 3 ngày trước phẫu thuật thường không mang lại hiệu quả đáng kể. Khi đồng tử giãn không đạt mức 6 mm, nguy cơ IFIS nghiêm trọng tăng cao. Trong quá trình phẫu thuật, nếu mống mắt sa ra ngoài, phẫu thuật viên không nên cố gắng đẩy mống mắt qua đường mổ chính vì có thể gây rách mống mắt. Thay vào đó, nên sử dụng các đường mổ phụ để điều chỉnh. Việc sử dụng các chất nhầy (OVD) có trọng lượng phân tử cao như Viscoat giúp đẩy mống mắt về vị trí cũ. HPMC được khuyến cáo không nên sử dụng vì có thể gây hạ nhãn áp và tăng nguy cơ PCR.
Giao thức phẫu thuật và kỹ thuật tạo hình mống mắt
Các giao thức nội nhãn bao gồm việc sử dụng phenocaine và epinephrine để hỗ trợ giãn đồng tử. Việc xây dựng đường mổ giác mạc chuẩn xác là yếu tố then chốt. Nếu sử dụng laser femtosecond, cần lưu ý các trường hợp có cung giác mạc (arcus senilis) dày đặc. Đối với phẫu thuật thủ công, đường mổ cần đủ dài để tránh sa mống mắt nhưng không quá dài để gây khó khăn cho việc thủy hóa. Các thiết bị hỗ trợ giãn đồng tử như móc mống mắt (iris hooks), vòng Malyugin hoặc vòng B-hex (thiết kế bởi Dr. Sven Bhattacharjee) được khuyến cáo sử dụng ngay từ đầu phẫu thuật để đảm bảo không gian thao tác an toàn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thuốc gây IFIS | terazosin, alfuzosin, doxazosin |
| Ngưỡng giãn đồng tử nguy cơ | dưới 6 mm |
| Thông số máy phaco khuyến cáo | giảm vacuum xuống 250-300 mmHg, AFR 25 ml/phút |
| Kích thước vòng Malyugin | khoảng 6 mm |
| Độ dày vòng B-hex | khoảng 75 microns |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như pupilloplasty (tạo hình đồng tử) và khâu mống mắt (iris cerclage) là những công cụ hữu ích trong các tình huống phức tạp như chấn thương hoặc sau phẫu thuật lấy thủy tinh thể trong bao (ICC). Việc sử dụng trocar hỗ trợ giúp giảm thiểu nguy cơ vướng chỉ vào mô giác mạc. Hạn chế của các kỹ thuật này là đường cong học tập và nguy cơ vướng chỉ nếu không thao tác cẩn thận.
Các điểm thay đổi thực hành lâm sàng
- Luôn khai thác tiền sử sử dụng thuốc chẹn alpha trước phẫu thuật.
- Sử dụng các chất nhầy có độ nhớt cao (Viscoat) để duy trì không gian tiền phòng và đẩy mống mắt về vị trí.
- Giảm các thông số máy phaco (vacuum, flow rate) khi gặp đồng tử nhỏ hoặc IFIS.
- Sử dụng các thiết bị giãn đồng tử cơ học (móc mống mắt, vòng giãn đồng tử) ngay từ đầu nếu dự đoán phẫu thuật khó khăn.
- Thực hiện kỹ thuật tạo hình đồng tử (pupilloplasty) bằng chỉ 10-0 polypropylene trong các trường hợp đồng tử lệch tâm hoặc rách mống mắt để cải thiện triệu chứng chói sáng cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Ravi Shankar, Mohan Rajan, Sujata Mohan, Nivian Madhivanan, 2026, AIOC 2026 IC415 FIX THE MUSCLE – All About Iris, All India Ophthalmological Society, Video ID: 8NkQz_d5hkM.