Quản lý nhãn áp thấp (Ocular Hypotony) sau phẫu thuật: Hướng dẫn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
19.10.26
Last Updated

Tài liệu này tổng hợp từ khóa học AIOC 2026 IC92 về quản lý nhãn áp thấp (ocular hypotony), một biến chứng nghiêm trọng trong nhãn khoa. Nhãn áp thấp được định nghĩa theo hai cách: định nghĩa thống kê (nhãn áp < 6.5 mmHg) và định nghĩa lâm sàng (nhãn áp thấp kèm theo các thay đổi cấu trúc như nếp gấp hắc mạc, phù đĩa thị, hoặc dịch dưới võng mạc).

Cơ chế và Nguyên nhân gây nhãn áp thấp

Cơ chế chính của nhãn áp thấp bao gồm giảm sản xuất thủy dịch hoặc tăng thoát thủy dịch. Các nguyên nhân sớm thường liên quan đến rò vết mổ (wound leak) sau phẫu thuật (phẫu thuật lọc glôcôm, phẫu thuật đục thủy tinh thể, cắt dịch kính), chấn thương gây rách nhãn cầu, hoặc bong hắc mạc. Các nguyên nhân muộn bao gồm rò rỉ quá mức qua vạt củng mạc, bong hắc mạc kéo dài, hoặc suy giảm chức năng thể mi do viêm màng bồ đào mãn tính, thiếu máu thể mi, hoặc các bệnh lý toàn thân hiếm gặp như toan chuyển hóa trong nhiễm toan ceton do đái tháo đường.

Chẩn đoán và Đánh giá

Việc chẩn đoán dựa trên thăm khám lâm sàng và các phương tiện hỗ trợ. Siêu âm B-scan và hiển vi siêu âm (UBM - Ultrasound Biomicroscopy) là các công cụ quan trọng để đánh giá cấu trúc thể mi và xác định vị trí rò rỉ hoặc bong hắc mạc. UBM đặc biệt hữu ích trong các trường hợp nhãn áp thấp mãn tính để quan sát sự hiện diện của dịch sau thể mi hoặc sự teo thể mi.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Định nghĩa thống kê nhãn áp thấpNhãn áp < 6.5 mmHg
Thời gian theo dõi tối thiểu sau can thiệp6 đến 8 tuần
Thời gian can thiệp sớm (giai đoạn khẩn cấp)0 đến 7 ngày
Thời gian can thiệp muộn (refractory)> 4 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên quá phụ thuộc vào con số nhãn áp đơn thuần mà cần đánh giá toàn diện các dấu hiệu lâm sàng (hypotonic maculopathy). Việc sử dụng UBM là tiêu chuẩn vàng để xác định nguyên nhân cấu trúc khi các phương pháp bảo tồn thất bại.

Chiến lược quản lý và Điều trị

Quản lý nhãn áp thấp cần một cách tiếp cận theo thuật toán (algorithmic approach). Trong giai đoạn sớm, cần loại trừ rò vết mổ, ngưng các thuốc hạ nhãn áp, sử dụng cycloplegics và steroid tại chỗ hoặc toàn thân. Nếu không cải thiện, có thể cân nhắc tiêm OVD (Ophthalmic Viscosurgical Device) vào tiền phòng để duy trì nhãn áp tạm thời. Đối với các trường hợp rò rỉ kéo dài, các can thiệp ngoại khoa như khâu vạt củng mạc, khâu nén kết mạc, hoặc phẫu thuật lại là cần thiết. Đối với bong hắc mạc, việc bảo tồn bằng steroid và cycloplegics thường được ưu tiên, phẫu thuật dẫn lưu chỉ là lựa chọn cuối cùng khi có tình trạng bong hắc mạc dạng hôn nhau (kissing choroidals) hoặc đe dọa thị lực.

  • Ưu tiên điều trị bảo tồn bằng steroid và cycloplegics trong giai đoạn đầu.
  • Sử dụng UBM để đánh giá cấu trúc thể mi trong các trường hợp nhãn áp thấp mãn tính.
  • Không nên vội vàng can thiệp phẫu thuật nếu không có dấu hiệu tổn thương cấu trúc (hypotonic maculopathy).
  • Cần theo dõi sát sao nhãn áp và độ sâu tiền phòng sau khi thực hiện các biện pháp tạm thời.
  • Trong viêm màng bồ đào, cần tiếp cận theo hướng "step-down" với thuốc ức chế miễn dịch để kiểm soát viêm triệt để.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC92 Managing the most dreaded complication Ocular Hypotony, aioseditorproceedings, Video ID: Xhy2KDE4oxk.

Xem thêm